Historia

Jan Szczepanik – "Edison z Tarnowa"

Ostatnia aktualizacja: 13.06.2014 06:00
- Była to postać na tyle nietuzinkowa i tak znana na świecie, że Mark Twain poświęcił Janowi Szczepanikowi jedno ze swoich opowiadań, a Gabriela Zapolska czy Jan Kasprowicz dedykowali jemu swoje utwory - mówił Piotr Zarzycki z Muzeum Techniki w Warszawie.
Audio
  • Polski Edison - o Janie Sczepaniku opowiadają Dorota Truszczak i Piotr Zarzycki z Muzeum Techniki w Warszawie
  • O Janie Szczepaniku opowiada jego córka Maria Szczepanik - Zboińska, syn Bogdan Sczepanik - Dzikowski oraz kuzynka Zofia Zawadzka (3.04.1975 r.)
Jan Szczepanik (1900 r.), foto: wikipediadomena publiczna
Jan Szczepanik (1900 r.), foto: wikipedia/domena publiczna

13 czerwca 1872 w Rudnikach koło Mościsk urodził się Jan Sczepanik, nauczyciel, wynalazca zwany "polskim Edisonem” oraz "galicyjskim geniuszem”.
Po ukończeniu seminarium nauczycielskiego w Krakowie pracował jako nauczyciel w podkrośnieńskich wsiach. Mimo, że był samoukiem stał się autorem ponad 50 wynalazków i kilkuset patentów technicznych z dziedziny fotografii barwnej, telewizji czy barwnego tkactwa.
Wybitny amerykański pisarz i podróżnik Mark Twain chciał nawet kupić prawa do patentu związanego z rewolucyjnymi zmianami wprowadzonymi przez Polaka w maszynie tkackiej. I choć mu się nie udało jednym z efektów spotkań wynalazcy i pisarza jest gobelin przedstawiający Twaina utkany maszynowo przez Szczepanika według własnego szkicu.
Szczepanik wprowadził nowe metody w dziedzinie fotowłókiennictwa (nanoszenia obrazu na materiał). – Wynalazek ten był genialny – stwierdza Piotr Zarzycki. – Zachowało się wiele prac wykonanych przez niego tą metodą i jak się patrzy na prezydenta Mościckiego czy marszałka Piłsudskiego to nie mamy wątpliwości, że to jest ich podobizna. To była w tamtych czasach absolutna sensacja – dodaje.
Prekursor kolorowego filmu i kolorowej fotografii
W 1897 roku opatentował telektroskop, protoplastę dzisiejszej telewizji. Było to urządzenie do przesyłania na odległość ruchomego obrazu kolorowego wraz z dźwiękiem za pośrednictwem elektryczności.
Amerykański historyk telewizji Albert Abramson w swojej książce pt. "Elektronic Motion Pictures. A history of the Television Camera" wymienił nazwisko Polaka na czołowym miejscu wśród XIX-wiecznych wynalazców telewizji. Informacja o telektroskopie wzbudziła sporą sensację w ówczesnej prasie, ale projekt z przyczyn technicznych i finansowych nie został zrealizowany.
Znany na całym świecie
Ślub Jana Szczepanika, który odbył się w 1902 roku w Tarnowie był olbrzymią sensacją. – Podobno wszystkie urzędy były nieczynne, wszystkie sklepy były zamknięte. Ci, którzy przyjechali tego dnia z jakimiś interesami z prowincji do Tarnowa i chcieli załatwić coś w urzędach, nie mogli się nigdzie dostać bo wszyscy urzędnicy byli na ślubie Szczepanika – wspominała w audycji Polskiego Radia nadanej w 1975 roku jego córka, Maria Szczepanik-Zboińska.
O jego wielkiej popularności świadczyły fakt, ze w cukierniach sprzedawano wtedy ciastka szczepaniki, tak jak się sprzedaje napoleonki.
"Galicyjski geniusz” miał tysiące pomysłów, pracował m.in. nad łodzią podwodną, samolotem z ruchomymi skrzydłami, śmigłowcem z podwójnym układem wirnika, czy sterowcem jeszcze przed Ferdynandem von Zeppelinem. Jan Szczepanik zaprojektował karabin elektryczny, który w ciągu minuty mógł oddać kilkanaście strzałów.
Uratował życie królowi Hiszpanii
Światową sławę Polakowi przyniosła przede wszystkim kamizelka kuloodporna wykonana z jedwabnej tkaniny z cienkimi blaszkami stalowymi. Materiałem tym wyłożono wnętrze karety króla Hiszpanii – Alfonsa XIII, co uratowało mu życie w trakcie zamachu na jego osobę. W dowód wdzięczności udekorował on Szczepanika najwyższym hiszpańskim odznaczeniem państwowym. Propozycję otrzymania odznaczenia otrzymał też od cara Rosji Mikołaja II, jednakże Polak z pobudek patriotycznych odmówił jego przyjęcia. Zamiast orderu otrzymał złoty zegarek wysadzany brylantami.
Od 1902 roku Szczepanik był związany z Tarnowem. Posiadał swoje pracownie m.in. w Wiedniu, Berlinie i Dreźnie. Zmarł na raka wątroby 18 kwietnia 1926 w Tarnowie.

mk

Zobacz więcej na temat: historia Polski technologie
Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Najpierw komuniści sfałszowali wybory, potem uchwalili Małą Konstytucję

Ostatnia aktualizacja: 19.02.2013 07:00
- Ta Konstytucja miała charakter fasadowy. Wszystkie decyzje ustrojowe zapadały de facto na posiedzeniach gremiów politycznych, od 1948 roku na posiedzeniach Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej - mówił historyk, profesor Michał Pietrzak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Faustyna Kowalska: "sekretarka Bożego Miłosierdzia”

Ostatnia aktualizacja: 22.02.2020 06:05
Jest jedną z najbardziej popularnych świętych naszych czasów. Do jej relikwii znajdujących się w Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach pielgrzymują wierni ze wszystkich kontynentów. 22 lutego mija 89. rocznica pierwszych objawień mistyczki.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Żołnierze Wyklęci. Walczyli o wolność do końca

Ostatnia aktualizacja: 01.03.2020 06:00
- Wyrok ten, przeto powinien stanowić przestrogę dla każdego, kto ośmieliłby się podnieść rękę na władzę ludową w Polsce i zdobycze mas pracujących – napisał płk Aleksander Warecki, sędzia Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie w uzasadnieniu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Rocznica śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego

Ostatnia aktualizacja: 12.05.2013 12:07
Należy do panteonu polskich bohaterów narodowych. Jego zasługi dla odbudowy niepodległej Polski nie budzą wątpliwości. 78 lat temu, 12 maja 1935 roku, zmarł Józef Piłsudski.
rozwiń zwiń