Posłuchaj | Послухай "Pół na Pół | Пів-на-пів" >>>
„Słowa na słowa” | «Слова на слова»
Книжка «Хліб і мрії» з мамонтом на обкладинці авторства Оксани Шевченко є результатом роботи II Польсько-української школи перекладу «Слова на слова». Над перекладами під керівництвом Катажини Котинської та Марціна Ґачковського працювала команда перекладачів-початківців: Юлія Ґунко-Кліх, Александра Гадула, Адріанна Копут, Ельжбєта Квєцінська, Андрій Ліхач, Матеуш Мейза, Беата Романюк та Міхал Щепаняк.
Як наголошує Пауліна Барановська, ця ініціатива перегукується з думкою Юліуша Мєрошевського про те, що «слово є головним інструментом політичної діяльності, оскільки в остаточному підсумку перемогти — це не підкорити, а схилити на свій бік». Проєкт не лише навчає майстерності та спонукає до дискусій довкола кожного слова, а й дає перекладачам практичні інструменти для роботи на книжковому ринку та допомагає їм виконувати роль амбасадорів культури.
Książka „Chleb i marzenia” z mamutem na okładce autorstwa Oksany Szewczenko jest owocem II Polsko-Ukraińskiej Szkoły Przekładu „Słowa na słowa”. Nad przekładami pracował zespół początkujących tłumaczek i tłumaczy pod opieką Katarzyny Kotyńskiej i Marcina Gaczkowskiego: Julia Gunko-Klich, Aleksandra Haduła, Adrianna Koput, Elżbieta Kwiecińska, Andrzej Lichacz, Mateusz Mejza, Beata Romaniuk oraz Michał Szczepaniak.
Jak podkreśla Paulina Baranowska, inicjatywa wpisuje się w myśl Juliusza Mieroszewskiego, że „słowo jest głównym instrumentem działania politycznego, ponieważ w ostatecznym rozrachunku zwyciężyć nie znaczy podbić, lecz zjednać”. Projekt nie tylko uczy warsztatu i daje możliwość dyskusji nad każdym słowem, lecz także wyposaża tłumaczy w praktyczną wiedzę o rynku wydawniczym i pozwala im lepiej pełnić rolę ambasadorów kultury.
«Розстріляне Відродження» чи «Наші двадцяті»? | „Rozstrzelane Odrodzenie” czy „Nasze lata dwudzieste”?
Літературознавиця Ярина Цимбал роками «розкопує» в архівах тексти, які радянська цензура намагалася назавжди заховати під шаром пилу. Вона авторка та натхненниця концепту «Наші двадцяті», у межах якого підготувала вже понад 15 антологій та книжок того періоду.
Ярина Цимбал пояснює, що віддає перевагу цьому терміну перед метафорою «Розстріляне Відродження», адже він акцентує насамперед на самому ренесансі, багатстві та силі культури, а не лише на трагічній долі митців як жертв. Творці 1920-х років, як і сучасні українські письменники та письменниці, що сьогодні захищають свою країну, були героями, які попри все творили літературу найвищого рівня. Добірка прози Галич, Яновського та Підмогильного у збірці «Chleb i marzenia» добре відображає багатоголосся прози 1920-х років.
Literaturoznawczyni Jaryna Cymbał od lat odkrywa w archiwach teksty, które radziecka cenzura próbowała skazać na zapomnienie. Jest autorką i propagatorką określenia „Nasze lata dwudzieste”. Opracowała i zredagowała już ponad 15 antologii i książek poświęconych literaturze tego okresu.
Jaryna Cymbał wyjaśnia, że woli swoje określenie od „Rozstrzelanego Odrodzenia”, ponieważ akcentuje ono przede wszystkim sam renesans, bogactwo i siłę kultury, a nie tragiczny los artystów jako ofiar. Twórcy lat 20. XX wieku – podobnie jak współcześni ukraińscy pisarze i pisarki, którzy dziś bronią swojego kraju – byli bohaterami, którzy mimo wszystko tworzyli literaturę najwyższej próby. Wybór prozy Hałycz, Janowskiego i Pidmohylnego w tomie „Chleb i marzenia” dobrze oddaje wielogłosowość literatury tamtego okresu.
Спадкоємність схеми та польсько-українські взаємини | Powtarzalność schematów i relacje polsko-ukraińskie
Пауліна Барановська нагадує, що «Розстріляне Відродження» досі має важливе символічне значення для польського та західного читача — демонструє спадкоємність нищення української культури Радянським Союзом і сучасною РФ. Це не спонтанні дії, а системна імперська схема, яку можна спостерігати також у діях Росії щодо Грузії, Молдови чи Вірменії.
Заступниця директора Центру Мєрошевського також поділилася результатами досліджень громадської думки. Після емоційного сплеску 2022 року польсько-українські взаємини переходять у більш нейтральну та раціональну фазу. Поляки дедалі частіше бачать спільність міждержавних інтересів — частка таких відповідей зросла з 20% у 2022 році. Водночас вони очікують від держави чіткої та прозорої політики щодо допомоги та принципів співпраці.
Paulina Baranowska przypomina, że termin „Rozstrzelane Odrodzenie” wciąż niesie ważny symboliczny przekaz dla polskiego i zachodniego odbiorcy – ukazuje ciągłość niszczenia ukraińskiej kultury przez Związek Sowiecki i współczesną Federację Rosyjską. Nie jest to chwilowe zjawisko, lecz powtarzalny schemat imperialny, widoczny także w działaniach Rosji wobec Gruzji, Mołdawii czy Armenii.
Wicedyrektorka Centrum Mieroszewskiego przedstawiła również wnioski z badań opinii publicznej. Po emocjonalnym zrywie z 2022 roku relacje polsko-ukraińskie wchodzą w fazę bardziej neutralną i racjonalną. Polacy coraz częściej dostrzegają wspólnotę interesów między państwami – odsetek takich odpowiedzi wzrósł z 20 proc. w 2022 roku. Jednocześnie oczekują jasnej i transparentnej polityki państwa dotyczącej wsparcia oraz zasad współpracy.
Карусель | Karuzela
Метафорична карусель, запущена у 1920-х роках у мистецькому Харкові, зокрема на сторінках легендарного альманаху «Літературний ярмарок», крутиться й досі. Сучасні перевидання, музичні альбоми, фільми, фестивалі у прифронтовому Харкові та нові переклади доводять, що спадщина того періоду залишається актуальною, живою та здатною пройти крізь будь-які випробування.
Literacka karuzela, wprawiona w ruch w latach 20. XX wieku, między innymi na łamach kultowego czasopisma „Literaturnyj Jarmarok”, kręci się do dziś. Współczesne wznowienia, płyty, filmy, festiwale w przyfrontowym Charkowie oraz nowe przekłady dowodzą, że kultura tamtego okresu wciąż brzmi świeżo, pozostaje aktualna i przetrwa każdą próbę wymazania.
Posłuchaj | Послухай "Pół na Pół | Пів-на-пів" >>>
***
Tytuł audycji / Назва програми: Pół na Pół | Пів-на-Пів
Przygotowanie i prowadzenie / Автори та ведучі: Яна Стемпнєвич, Marcin Gaczkowski
Gościnie / Гості: Paulina Baranowska, Ярина Цимбал
Data emisji / Дата ефіру: 18.09.2026 12.05