Założycielem Piwnicy pod Baranami był Piotr Skrzynecki. Stworzył klub wspólnie ze studentami krakowskich uczelni. Byli wśród nich m.in. Bronisław Chromy i Krzysztof Penderecki. Oficjalne otwarcie klubu miało miejsce 26 maja 1956 roku o godz. 21.00. Pierwszy program stworzyły recytacje, muzyka i prezentacje współczesnego malarstwa, podczas którego pokazywano m.in. reprodukcje dzieł Picassa, Kandinskiego i de Silvy. Karty wstępu zaprojektował Wiesław Dymny.
00:20 Piotr Skrzynecki o Piwnicy.mp3 Piotr Skrzynecki o Piwnicy pod Baranami (Archiwum Polskiego Radia)
"Uwolnić się od schematów starych"
– Nie stawiamy sobie żadnych apriorycznych programów. Uwolnić się od schematów starych, nie przyjmować nowych, to chyba nasze największe marzenie. Przede wszystkim jednak zrozumieć i poznać siebie – mówił wówczas Piotr Skrzynecki, konferansjer i lider kabaretu. To on był reżyserem przedstawień, a także autorem scenariuszy. Ubrany w pelerynę i czarny kapelusz z piórkiem, nosił ze sobą dzwonek, z którym występował na scenie, a często też spacerował z nim po krakowskich ulicach.
Początkowe miejsce spotkań studentów uczelni artystycznych szybko przekształciło się w kabaret. Z Piwnicą współpracowało wielu muzyków, aktorów i poetów, jak: Leszek Herdegen, Tadeusz Śliwiak, Jan Kanty Pawluśkiewicz, Marek Grechuta i Zbigniew Wodecki. Występowali tu Krzysztof Komeda, Jan Ptaszyn Wróblewski, Tomasz Stańko, Wojciech Karolak, Wanda Warska czy Jarosław Śmietana. To tam debiutowali również Grzegorz Turnau, Jacek Wójcicki i Zbigniew Preisner.
00:17 Mieczysław Święcicki o debiucie w Piwnicy.mp3 Mieczysław Święcicki o debiucie w Piwnicy pod Baranami (Archiwum Polskiego Radia)
Jedna z najlepszych grup artystycznych w kraju
W latach 60. i 70. powstały najbardziej znane utwory Piwnicy pod Baranami, a zespół zyskał opinię jednej z najlepszych grup artystycznych w kraju. Jedną z gwiazd była Ewa Demarczyk. Komponował dla niej Zygmunt Konieczny. Wykonaniem takich utworów, jak "Czarne anioły", "Grande Valse Brillante" czy "Karuzela z madonnami" artystka weszła do historii polskiej piosenki.
W jednej z audycji Polskiego Radia Zygmunt Konieczny opowiadał, że piosenki, które komponował dla artystów Piwnicy, w tym Ewy Demarczyk, cieszyły się dużą popularnością:
00:29 koniecki.mp3 Zygmunt Konieczny o występach z Ewą Demarczyk w Piwnicy pod Baranami (Archiwum Polskiego Radia)
Autorem słów do piosenki "Czarne anioły", śpiewanej przez Ewę Demarczyk, był Wiesław Dymny - współtwórca Piwnicy, aktor, malarz i poeta. Nazywany "Piwnicznym Leonardem", pisał wiersze i opowiadania, był scenarzystą, malował obrazy, projektował i wykonywał dekoracje, a także grał w filmach.
Wiesław Dymny był też znakomitym wykonawcą własnych tekstów satyrycznych, między innymi słynnego monologu o rolniku Majewskim. Artysta parodiował w nim przemówienia I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki:
00:18 dymny piwnica.mp3 Fragment występu Wiesława Dymnego w Piwnicy pod Baranami (Archiwum Polskiego Radia)
Aktorka Anna Dymna, która w czasie studiów wyszła za mąż za Wiesława Dymnego, wspominała trudny okres stanu wojennego i starania Piotra Skrzyneckiego, który dbał o zespół Piwnicy i nie chciał zaprzepaścić jego dorobku artystycznego:
00:23 anna dymna o piwnicy.mp3 Anna Dymna o Piwnicy pod Baranami (Archiwum Polskiego Radia)
"Kabaret był miejscem fenomenalnym"
Współtworzącym Piwnicę pod Baranami był także poeta, pianista i kompozytor Leszek Długosz. Podkreślił w archiwalnym wywiadzie dla Polskiego Radia, że kabaret od zawsze był miejscem kultowym i fenomenalnym.
00:22 długosz piwnica.mp3 Leszek Długosz o Piwnicy pod Baranami (Archiwum Polskiego Radia)
Z Piwnicą pod Baranami ponad 10 lat współpracował Marek Grechuta. Największą popularność zdobyły takie jego piosenki, jak "Tango Anawa", "Korowód", "Serce" czy "Niepewność".
Piwnica bez cenzury w czasach PRL
W czasach PRL artyści Piwnicy mieli problemy z władzami, które kilkakrotnie zamykały lokal. Niepokorni twórcy nie chcieli poddawać się cenzurze, a ich groteskowe teksty wprowadzały krakowskich urzędników w zakłopotanie. - Jesteśmy wysepką w morzu: bestialstwa, szarzyzny, głupoty, łajdactwa, cynizmu i nietolerancji - mówił Piotr Skrzynecki.
Jubileusz w Krakowie
W rocznicę inauguracji, w Piwnicy pod Baranami odbędzie się spotkanie ze współzałożycielami kabaretu – Tadeuszem Kwintą i Kazimierzem Wiśniakiem. Głównym punktem obchodów będzie jednak jubileuszowy koncert zaplanowany na czerwiec. – Koncertem Piwnica pod Baranami składa pokłon miastu, bez którego nie byłoby Piwnicy, ale też miastu, które bez Piwnicy nie byłoby kompletne – zapowiedzieli organizatorzy.
Podczas wydarzenia zabrzmią utwory z muzyką Zygmunta Koniecznego, Andrzeja Zaryckiego, Jana Kantego Pawluśkiewicza, Zbigniewa Preisnera, Adriana Konarskiego i Grzegorza Turnaua.
***
- Piwnica pod Baranami do dziś pozostaje legendą Krakowa i symbolem artystycznej niezależności.
- Fenomen Piwnicy stał się tematem licznych publikacji i czteroczęściowego filmu nakręconego przez Antoniego Krauzego pod tytułem "Piwnica pod Baranami Piotra Skrzyneckiego".
- Związany przez lata z Piwnicą, poeta i kompozytor, Leszek Długosz poświęcił jej dwie książki: "Pod Baranami. Ten szczęsny czas..." i "Piwnica idzie do góry".
- Dziś w Piwnicy pod Baranami odbywają się koncerty, recitale i pokazy kabaretowe. Występują już trzy pokolenia "Piwniczan". Scena kontynuuje tradycję organizowania benefisów i jubileuszy artystów oraz osobistości życia publicznego.
***
