Wolność ponad konwenanse. "Imiona Felizy" i "Karawele"

To podróż przez zakątki społeczeństw i zmierzenie się z zakorzenionymi w nich mitami. W "Czytelni" zaprosiliśmy do zapoznania się z książkami:"Imiona Felizy" oraz "Karawele". Gośćmi audycji byli Magda Mikołajczuk i Piotr Kofta. 

W "Czytelni" zapraszamy do zapoznania się z książkami:"Imiona Felizy" oraz "Karawele".

Foto: mat..prom.

Posłuchaj audycji "Czytelnia" >>> 

Juan Gabriel Vásquez "Imiona Felizy" (tł. Katarzyna Okrasko)

Ósmego stycznia 1982 roku w paryskiej restauracji zmarła kolumbijska rzeźbiarka Feliza Bursztyn. Miała czterdzieści osiem lat. W chwili nagłej śmierci artystce towarzyszyli mąż i czworo przyjaciół. Jeden z nich, pisarz Gabriel García Márquez, opublikował kilka dni później artykuł, w którym znalazło się pozornie proste, ale głęboko poruszające zdanie: „Zmarła z powodu smutku“.

Te słowa są dla Juana Gabriela Vásqueza początkiem zgłębiania życia tej niezwykłej kobiety.

Feliza Bursztyn w maczystowskim społeczeństwie Kolumbii postawiła własną wolność ponad konwenanse i wygodę. Córka emigrantów żydowskich polskiego pochodzenia była rewolucyjną artystką w czasach politycznych rewolucji, kobietą o wolnym duchu w świecie podejrzliwym wobec wolności kobiet, która prowadziła życie odzwierciedlające wielkie napięcia XX wieku, a przede wszystkim pragnienie bycia sobą. Juan Gabriel Vásquez tworzy niesamowitą i poruszającą opowieść o tym, jak życie prywatne człowieka nieuchronnie zostaje zdeptane przez siły historii i polityki.

António Lobo Antunes "Karawele" (tł. Wojciech Charchalis)

Ta powieść to jawna prowokacja, bezkompromisowy atak na narodowe mity Portugalczyków wykorzystywane i uświęcone przez propagandę salazarowskiej dyktatury. Autor bierze pod lupę historię Portugalii, obnaża jej imperialną wielkomocarstwowość, zaangażowanie w krwawe wojny i handel niewolnikami — wszystko, co czyniono w imię Boga i Wielkości Ojczyzny.

Opowieść rozpoczyna się w 1975 roku, kiedy upada zamorska potęga Portugalii. Do Lizbony karawelami i samolotami wracają retornados, czyli koloniści, a wraz z nimi... legendarni odkrywcy i misjonarze. W barokowo-groteskowym świecie wykreowanym przez Antunesa 400 lat historii skupia się w jednej chwili: karawele cumują obok tankowców, a targi niewolników sąsiadują ze sklepami wolnocłowymi. Przeszłość spotyka teraźniejszość w najbardziej nikczemnym i obrzydliwym wymiarze. Wielcy bohaterowie narodowi schodzą z kart podręczników: Vasco da Gama jest nieuleczalnym hazardzistą, a król Sebastian to żałosna karykatura ginąca na ciemnej ulicy.

Wymieszanie czasów, postaci i narracji historycznych tworzy pozorny chaos, z którego wyłania się obraz Portugalii odartej z iluzji wielkości, zanurzonej w moralnej zgniliźnie. Jego sugestywność sprawia, że czytelnicy Karawel już zawsze będą patrzeć na lizboński pomnik odkrywców oczami Antunesa.

[opisy pochodzą od wydawców]

***

Tytuł audycji: Czytelnia

Prowadzenie: Małgorzata Szymankiewicz

Data emisji: 21.03.2026 

Godz. emisji: 12.00

zch