X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

XX Zjazd KPZR i tajny referat Chruszczowa

Ostatnia aktualizacja: 14.02.2020 06:00
Przemówienie, które I Sekretarz KC KPZR Nikita Chruszczow wygłosił w nocy z 24 na 25 lutego 1956, miało otworzyć delegatom oczy na poczynania Józefa Stalina.
Audio
  • Tajny referat Chruszczowa - audycja Agnieszki Steckiej z cyklu "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej". (PR, 12.11.1997)
Nikita Chruszczow i Józef Stalin, wikipediacc
Nikita Chruszczow i Józef Stalin, wikipedia/cc

XX Zjazd KPZR obradował w dniach 14-26 lutego 1956. Główni przywódcy nie żyli - Józef Stalin zmarł prawie trzy lata wcześniej, Ławrientij Beria został rozstrzelany pod koniec 1953 roku, ale setki tysięcy działaczy odpowiedzialnych za stalinizm funkcjonowało nadal w aparacie władzy.

Przejawy odwilży były niewielkie. Co prawda oficjalnie krytykowano kult jednostki, lecz Stalin wciąż był nietykalny. Sowiecką partią kierował Nikita Siergiejewicz Chruszczow, młody jak na warunki sowieckie, 62-letni działacz komunistyczny z Ukrainy. Polakom  kojarzył się przede wszystkim z czystkami i rusyfikacją polskich terenów zajętych po 17 września 1939.

XX zjazd rozpoczął się 14 lutego 1956 o godz. 10 w Wielkim Pałacu Kremlowskim w Moskwie. Oprócz delegatów brało w nim udział 55 delegacji zagranicznych, w tym przedstawiciele Polski z Bolesławem Bierutem na czele. Początkowo nie zanosiło się na żadne rewelacje.

Gówny aktor: Nikita Chruszczow

I Sekretarz KC KPZR Nikita Chruszczow wygłosił drętwy referat sprawozdawczy, w którym za podstawowe zadanie międzynarodowego ruchu robotniczego uznał walkę o pokój. Skrytykował co prawda kult jednostki, ale nie wymienił nazwiska Stalina. Jedyną nowością było stwierdzenie, iż poszczególne  partie robotnicze mogą wybrać własną drogę dojścia do komunizmu.

Prawdziwą sensacją było drugie wystąpienie Chruszczowa na zamkniętym, tajnym posiedzeniu, bez udziału gości zagranicznych. W nocy z 24 na 25 lutego 1956 I Sekretarz KC KPZR wygłosił referat pt. "O kulcie jednostki i jego następstwach", w którym obciążył Józefa Stalina za zbrodnie i represje, ujawnił mechanizm czystek politycznych, wskazał błędy w trakcie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej popełnione przez Stalina, które doprowadziły do wielkich strat i klęsk w początkowej fazie konfliktu z Niemcami. Mówił m.in.:

"Kiedy Stalin mówił, że należy tego a tego aresztować, to trzeba było przyjmować na wiarę, że to jest "wróg ludu". A banda Berii, która rządziła się w organach bezpieczeństwa państwowego, wyłaziła ze skóry, aby wykazać winę aresztowanych osób, prawdziwość sfabrykowanych przez siebie materiałów. A jakie dowody podawano? Przyznanie się aresztowanych. I sędziowie śledczy uzyskiwali te "przyznania się". Ale w jaki sposób może człowiek przyznać się do przestępstw, których nigdy nie popełnił? Tylko w jeden sposób - przez stosowanie fizycznych metod oddziaływania, przez tortury, pozbawienie świadomości, pozbawienie rozsądku, pozbawienie godności ludzkiej. W ten sposób uzyskiwano rzekome przyznanie się".

Rozliczenie Stalina

Kiedy fala masowych represji w 1939 roku zaczęła słabnąć, kiedy kierownicy terenowych organizacji partyjnych zaczęli oskarżać pracowników NKWD o stosowanie metod fizycznego oddziaływania wobec aresztowanych - Stalin wystosował 20 stycznia 1939 szyfrowaną depeszę do sekretarzy komitetów obwodowych i krajowych, do KC narodowych partii komunistycznych, komisarzy ludowych spraw wewnętrznych i naczelników urzędów NKWD.

Depesza ta brzmiała: "KC WKP(b) wyjaśnia, że stosowanie metod fizycznego oddziaływania w praktyce NKWD jest dopuszczalne od 1937 roku na mocy zezwolenia KC WKP(b).... Wiadomo, że wszystkie wywiady burżuazyjne stosują metody oddziaływania fizycznego wobec przedstawicieli proletariatu socjalistycznego i stosują je przy tym w formach najbardziej skandalicznych. Powstaje pytanie, dlaczego wywiad socjalistyczny powinien być bardziej humanitarny wobec zaciekłych agentów burżuazji, wobec śmiertelnych wrogów klasy robotniczej i kołchoźników. KC WKP(b) uważa, że metoda oddziaływania fizycznego powinna być obowiązkowo stosowana również nadal, jako wyjątek, wobec jawnych i zaciętych wrogów ludu, jako metoda całkowicie słuszna i celowa".

Wydźwięk w Polsce

Niezwykły jest w tej historii polski wątek. Główny stalinowski oprawca, Bolesław Bierut, który zapoznał się z treścią tajnego referatu, nie wrócił do Polski. Zmarł nagle 12 marca 1956, według oficjalnej wersji wskutek komplikacji pogrypowych. Mało kto uwierzył w taką wersję, ale bez względu na to, oznaczało to pozbycie się człowieka, który był symbolem stalinizmu w Polsce.

Niezwykłe są także losy tekstu tajnego referatu. W czasie przemówienia  nie wolno było słuchaczom robić notatek, bezpośrednio po zjeździe broszurę z tekstem rozesłano do komitetów partyjnych i tam czytano go w tajemnicy. Jednakże nie zdecydowano się na publikację. W Polsce początkowo z tekstem mogli się zapoznać jedynie najbardziej zaufani towarzysze, wkrótce podjęto decyzję o publikacji go "do użytku wewnętrznego".

W praktyce oznaczało to udostępnienie tekstu społeczeństwu. Bez trudu można było kupić niepozorną niebieskoszarą broszurę na każdym większym bazarze. Jednocześnie tekst  dostał się na Zachód. Wywiad amerykański zdobył go w maju 1956 roku, a miesiąc później został on udostępniony słuchaczom Radia Wolna Europa i Głosu Ameryki. Już po latach okazało się, że z Polski wywieziono co najmniej kilka egzemplarzy tajnego referatu, jedne z nich przekazał na Zachód Jerzy Morawski, sekretarz KC PZPR.

W Związku Radzieckim tekst tajnego referatu był niedostępny aż do 1989 roku.

Poznaj historię Czerwca 1956 roku w serwisie specjalnym Polskiego Radia>>>

Grzegorz Sołtysiak

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Historia przyjaźni polsko - radzieckiej

Ostatnia aktualizacja: 26.11.2010 07:00
Jaki był zakres politycznej i gospodarczej zależności Polski od sowieckiej Rosji?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Rocznica Wielkiego Terroru stalinowskiego

Ostatnia aktualizacja: 02.07.2012 15:26
W latach 1937-1938 na rozkaz Józefa Stalina zamordowano co najmniej 700 tysięcy obywateli Związku Radzieckiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Apeluję! Pomóżcie władzy ludowej! – wzywał Gomułka po powrocie z Moskwy

Ostatnia aktualizacja: 15.11.2012 07:00
- Kochamy was za to, że jesteście odważni. Nikogo tak nie witaliśmy jak Was, towarzyszu Wiesławie – odpowiadali ludzie zebrani tłumnie na stacji dworca w Terespolu w listopadzie 1956 r.
rozwiń zwiń