Historia

Stanisław August Thugutt - lewicowy ludowiec

Ostatnia aktualizacja: 15.06.2015 06:00
- W rządach Ignacego Daszyńskiego i Jędrzeja Moraczewskiego, w warunkach ówczesnego chaosu, pełnił samobójczą wręcz funkcję ministra spraw wewnętrznych – mówił o jednym z przywódców przedwojennego ruchu ludowego dr Janusz Osica w audycji z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków".
Audio
  • Dr Janusz Osica przedstawia sylwetkę Stanisława Thugutta w audycji Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków" (30.10.2002)
Stanisław Thugutt, fot. Marian Fuks, źr. Wikimedia Commonsdp
Stanisław Thugutt, fot. Marian Fuks, źr. Wikimedia Commons/dp

15 czerwca 1941 w Sztokholmie zmarł Stanisław Thugutt, przywódca Stronnictwa Ludowego, przeciwnik sanacji i działacz spółdzielczy. Chciał się przedostać do tworzącego się na emigracji polskiego rządu z gen. Władysławem Sikorskim na czele.

Robotnik z inteligenckiej rodziny

Urodził się w Łęczycy, w rodzinie lekarskiej 30 lipca 1873. W młodości pracował w fabryce włókienniczej w Warszawie, być może te doświadczenia zaważyły na sympatiach lewicowych przyszłego polityka.
- Gdy wybucha wojna, czterdziestojednoletni Thugutt wiąże się z lewicą niepodległościową, zostaje skarbnikiem Polskiej Organizacji Wojskowej  - mówił dr Janusz Osica w audycji Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków".
Wstąpił do Legionów, jednak jego kariera w wojsku została przerwana przez chorobę. Po powrocie do Warszawy w 1917 roku związał się z PSL "Wyzwolenie". Za tę działalność aresztowali go Niemcy. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w 1918 roku otrzymał tekę ministra spraw wewnętrznych w rządzie Ignacego Daszyńskiego.

120 LAT RUCHU LUDOWEGO - ZOBACZ SERWIS SPECJALNY POLSKIEGO RADIA >>>>>
- On właśnie, wraz z Tadeuszem Hołówką byli autorami słynnego manifestu tego rządu - wyjaśniał historyk.

"Polski Robespierre" od zadań trudnych
W dwóch kolejnych gabinetach - Daszyńskiego i Jędrzeja Moraczewskiego - dzierżył tekę ministra spraw wewnętrznych. Podczas narodowo-szlacheckiego zamachu stanu płk. Januszajtisa do "polskiego Robespierre’a" (jak nazywano Thugutta ze względu na lewicowe poglądy) strzelano.
Z ramienia Naczelnika Państwa był członkiem polskiej delegacji na konferencję pokojową w Paryżu - Komitetu Narodowego Polskiego. W 1922 roku został wybrany do sejmu. Objął funkcję przewodniczącego koła poselskiego PSL "Wyzwolenie". Był aktywnym parlamentarzystą.
- Przewodniczył wielu komisjom np. komisji badającej okoliczności śmierci prezydenta Narutowicza – mówił dr Janusz Osica w audycji z 2002 roku. - Uczestniczył w pracach Trybunału Stanu w słynnej sprawie 8 mln. złotych ministra Gabriela Czechowicza.

Krytyk sanacji, współtwórca Centrolewu
W 1924, po tym, jak "Wyzwolenie" nie zgodziło się na objęcie przez niego funkcji ministra spraw zagranicznych, rozstał się z partią i został wicepremierem bez teki w rządzie Władysława Grabskiego. Po przewrocie majowym stał się krytykiem obozu belwederskiego.
- W dziejach świata trudno znaleźć przykład rządów tak bezrozumnych – krytykował pomajowe rządy na kongresie Centrolewu, którego był współzałożycielem, w czerwcu 1930 roku.
Od zamknięcia w twierdzy brzeskiej uratowała go osobista ingerencja marszałka Józefa Piłsudskiego, który miał w pamięci zasługi legionowe Thugutta. W niesprzyjających dla opozycji warunkach poszukiwał innego sposobu udzielania się w życiu publicznym. Powrócił wówczas do uprawianej jeszcze za młodu działalności spółdzielczej, stając się jednym z głównych twórców ruchu spółdzielczego w Polsce.
Posłuchaj audycji Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków"

bm

Zobacz więcej na temat: HISTORIA II Rzeczpospolita PSL

Czytaj także

Reforma monetarna Władysława Grabskiego

Ostatnia aktualizacja: 11.01.2021 05:55
97 lat temu, 11 stycznia 1924 roku, Sejm uchwalił ustawę o naprawie Skarbu Państwa i reformie walutowej, zwanej reformą Grabskiego. Była to jedna z kluczowych reform gabinetu ekspertów, które uchroniły Polskę przed katastrofą gospodarczą i polityczną.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Franciszek Kamiński. Komendant Batalionów Chłopskich

Ostatnia aktualizacja: 24.02.2021 05:45
- Na ulicy Miedzianej było to nieszczęsne ZSL. Tam mnie kiedyś poprosili Banach i Koter, i zaproponowali, żebym samokrytykę złożył. "Co wy chcecie? To wszystko, co ja robiłem, piękne było, wielkie i szlachetne. Wy chcecie, żebym na to pluł? Wykluczone!" odpowiedziałem - mówił o propozycji satelickiego wobec PZPR ugrupowania chłopskiego gen. Franciszek Kamiński.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wincenty Witos – premier wierny chłopom

Ostatnia aktualizacja: 24.02.2015 06:00
– Dość już niewoli i poniżenia, dość nędzy i upokorzenia, dość katorgi i więzień, dość krwi i ofiar, dość zemsty i prześladowania – apelował do chłopów w 1938 roku Wincenty Witos. – Czas ostatni na zmiany, na zmiany wielkie, głębokie i trwałe.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Stapiński – mistrz Wincentego Witosa

Ostatnia aktualizacja: 20.05.2015 11:33
Był jedną z głównych postacią ruchu ludowego, przewodził kilku chłopskim partiom. Jednak, gdy inni ludzie spod Zielonego Sztandaru robili wielkie kariery, bywali premierami i marszałkami, on wycofywał się z polityki.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Sąd nad Felicjanem Sławojem Składkowskim

Ostatnia aktualizacja: 31.08.2021 05:35
- Dobry człowiek, dobry żołnierz, dobry Polak. Ci, co zrobili go premierem, zwichnęli mu umysł, pozbawili poczucia uczciwości żołnierskiej, wyrządzając mu tym największą osobistą krzywdę – pisał Stanisław Cat-Mackiewicz.
rozwiń zwiń