Historia

Izabela Czartoryska - od trzpiotki do patriotki

Ostatnia aktualizacja: 17.06.2020 05:45
- W młodości trzpiotka i kosmopolitka, zachowała po sobie pamięć patriotki i założycielki cennej kolekcji dzieł sztuki – mówiła dr Maria Czeppe na antenie Polskiego Radia.
Audio
  • Audycja Elizy Bojarskiej z cyklu "Anegdoty i fakty" poświęcona postaci Izabeli Czartoryskiej. (PR, 1.11.1977)
  • Audycja Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków" poświęcona postaci Izabeli Czartoryskiej. (PR, 6.06.2002)
Izabela Czartoryska, portret pędzla Aleksandra Roslina z 1774 roku
Izabela Czartoryska, portret pędzla Aleksandra Roslina z 1774 rokuFoto: Wikimedia Commons/dp

17 czerwca 1835 roku zmarła księżna Izabela Czartoryska, mecenaska sztuki, pisarka i poetka, założycielka pierwszego polskiego muzeum.

Choć przyszła na świat w jednej z najbogatszych rodów Rzeczpospolitej, nie odebrała starannego wykształcenia. Nie była też bardzo urodziwa. Miała jednak duży atut: była jedynaczką i jej mąż mógł liczyć na sowity posag. Wyszła za swojego bliskiego kuzyna Adama Kazimierza Czartoryskiego.

Jako majętna kobieta mogła pozwolić sobie na zagraniczne podróże. Zwiedziła Europę, poznała wpływowych ludzi, do kraju wróciła odmieniona. Stała się ulubienicą salonów, na jej cześć pisano wiersze.

- Poznane we Francji i Anglii nowinki zaszczepiała w rodzimym krajobrazie - mówiła dr Maria Czeppe w audycji Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków".

Niedoszła królowa

Jej mąż miał spore szanse na polską koronę. Założył ją na skroń jednak jej inny kuzyn, Stanisław August Poniatowski, z którym łączyła ją zażyłość (niektórzy pamiętnikarze mówią nawet o romansie). Izabela, jako żona Adama Czartoryskiego, była stronniczką Familii.

- Ostro zwalczała zwolenników Rosji, nie szczędząc króla. Przez swą rodzinną politykę starała się w przyszłości zdobyć tron dla zięcia lub dla syna, a pruscy dyplomaci umiejętnie podsycali w niej tę nadzieję – dodawała dr Maria Czeppe.

Nadzieje te zostały rozwiane przez postanowienia Konstytucji 3 maja, na mocy której po bezpotomnej śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego tron miał trafić w ręce dynastii saskiej. Mimo to była zwolenniczką reform Sejmu Wielkiego, a uchwalenie ustawy przyjęła z entuzjazmem.

Pierwsze polskie muzeum

- Była to kobieta o ogromnym talencie do zjednywania sobie ludzi – wyjaśniała Barbara Grochulska w audycji Elizy Bojarskiej z cyklu "Anegdoty i fakty". - Miała niezwykły temperament polityczny. Była kobietą, która chciała wszystko znać, wszystko wiedzieć, wszędzie się mieszać.

Dotkliwie przyjęła zdradę targowiczan, wśród których był jej zięć. Wspierała insurekcję kościuszkowską, a następnie założyła pierwsze polskie muzeum – Świątynię Sybilli w Puławach, w której gromadziła patriotyczne pamiątki. Za swoją postawę spotkała ją surowa kara, zaborcy skonfiskowali jej majątek.

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Hugo Kołłątaj - kontrowersyjny twórca Konstytucji 3 maja

Ostatnia aktualizacja: 01.04.2020 05:55
Duchowny i uczony, uczestnik prac Komisji Edukacji Narodowej i Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Konstytucja 3 maja - dzieło oświeconych monarchistów

Ostatnia aktualizacja: 03.05.2020 06:00
- Monarchizm zaproponowany w Konstytucji 3 maja miał wzmocnić polskie państwo - mówiła historyk, prof. Zofia Zielińska. - Reakcja Berlina i Petersburga przeciwko Konstytucji świadczą o tym, że nasze ówczesne przekonania były słuszne. Posłuchaj!
rozwiń zwiń

Czytaj także

Szkoła Rycerska – wychowanie przez patriotyzm

Ostatnia aktualizacja: 15.03.2020 05:40
- Szkoła Rycerska, druga po Collegium Nobilium uczelnia warszawska, wspominana z szacunkiem przez historię. Jedni z jej wychowanków mieli zostać wojskowymi, inni inżynierami. Wszyscy zaś razem zasługującymi na to miano obywatelami, tzn. ludźmi poczuwającymi się do osobistej odpowiedzialności za kraj – pisał Paweł Jasienica w książce "Rzeczpospolita Obojga Narodów".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jaki był król Stanisław August Poniatowski?

Ostatnia aktualizacja: 04.05.2016 11:30
- To był przeuroczy, przesympatyczny i przedowcipny człowiek. Obiekt westchnień ludzi ciekawych świata - mówił o XVIII-wiecznym królu Polski dziennikarz i historyk Michał Wójcik.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Monitor" – najważniejsze czasopismo polskiego oświecenia

Ostatnia aktualizacja: 21.03.2020 05:55
Czasopismo powstałe przed 255. laty z inspiracji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wspierało obywatelskie postawy, które miały uchronić Rzeczpospolitą przed upadkiem. To na jego łamach pojawiły się również pierwsze felietony w polskiej prasie.
rozwiń zwiń