Rosyjska dezinformacja uderza w relacje Polski i Niemiec. „Potrzebujemy siebie”

Jak rozpoznać manipulację, nie powielać półprawd i nie dać się wciągnąć w cudzą grę informacyjną? O tym rozmawiali uczestnicy Rozmów Toruńsko-Getyńskich w Getyndze. Eksperci podkreślali, że jednym z celów rosyjskiej dezinformacji jest dzielenie Polaków i Niemców.

Ludzie spacerują po Placu Wasiljewskim w pobliżu Soboru Wasyla Błogosławionego i Wieży Spasskiej na Kremlu w centrum Moskwy, Rosja, 27 maja 2026 r.

REUTERS/Anastasia Barashkova

Rosyjska dezinformacja ma osłabiać zaufanie, wzmacniać uprzedzenia i podsycać spory między społeczeństwami — mówili uczestnicy Rozmów Toruńsko-Getyńskich w Getyndze. W centrum dyskusji znalazły się fałszywe informacje, teorie spiskowe oraz półprawdy, które mogą zatruwać debatę publiczną i wpływać na relacje polsko-niemieckie.

Tegoroczna edycja spotkania odbywa się pod hasłem dezinformacji i teorii spiskowych. W programie znalazły się m.in. wystąpienia i panele poświęcone mechanizmom manipulacji, aktorom kampanii wpływu, mediom oraz edukacji młodych odbiorców. W Getyndze o zainicjowanym w maju przez polskie media publiczne projekcie „Sprawdzam to” mówił korespondent Polskiego Radia w Berlinie Adam Górczewski.

Jak podkreślała Tamina Kutscher, dziennikarka analizująca kremlowską propagandę, głównym źródłem dezinformacji obecnej w Polsce i Niemczech pozostaje Rosja. Jej zdaniem odpowiedzią na fałszywe przekazy nie może być kontrpropaganda, lecz rzetelne dziennikarstwo, weryfikacja faktów i spokojne wyjaśnianie mechanizmów manipulacji. Kutscher zwracała uwagę, że informacje o Polsce w Niemczech i o Niemczech w Polsce często stają się narzędziem politycznej gry.

Szczególne znaczenie mają półprawdy — przekazy oparte na fragmentach prawdziwych informacji, ale wyrwane z kontekstu i podporządkowane określonej narracji. To właśnie one bywają najbardziej skuteczne: trudniej je szybko zdemaskować, a łatwo wykorzystać do wzmacniania emocji, nieufności i poczucia zagrożenia.

Korespondent „Die Welt” w Warszawie Philipp Fritz podkreślał, że Polska i Niemcy są sobie potrzebne. Polska jest największym państwem wschodniej części Unii Europejskiej, ma silną armię i zwiększa wydatki na obronność. Niemcy pozostają największą gospodarką Unii Europejskiej. W interesie innych mocarstw — ocenił dziennikarz — jest dzielenie obu krajów i osłabianie ich współpracy.

Dlatego, jak wskazywali uczestnicy rozmów, klasyczne zadanie mediów — informowanie — coraz częściej musi być uzupełniane o tłumaczenie, sprawdzanie i prostowanie fałszywych narracji. Nie chodzi tylko o wykrywanie fake newsów, ale także o pokazywanie, jak działają kampanie wpływu: kto zyskuje na konflikcie, jakie emocje są wykorzystywane i dlaczego dany przekaz pojawia się właśnie w konkretnym momencie.

W ten kontekst wpisuje się projekt „Sprawdzam to”, tworzony przez Telewizję Polską, Polską Agencję Prasową i Polskie Radio. Inicjatywa ma porządkować treści fact-checkingowe, publikować analizy, raporty i materiały wyjaśniające mechanizmy manipulacji w mediach. Jej twórcy zapowiadają, że odbiorcy będą mogli zgłaszać tematy budzące wątpliwości, a redakcja będzie je analizować na podstawie sprawdzonych źródeł.

Eksperci zajmujący się rosyjskimi operacjami wpływu od lat wskazują, że ich celem jest nie tylko rozpowszechnianie pojedynczych fałszywych informacji. Chodzi również o podważanie zaufania do instytucji, mediów i partnerów międzynarodowych. W Europie jednym z opisywanych mechanizmów były kampanie podszywające się pod znane redakcje i instytucje publiczne, aby zwiększyć wiarygodność przekazu i dotrzeć do odbiorców w państwach wspierających Ukrainę.

W przypadku relacji polsko-niemieckich szczególnie podatnym gruntem pozostają tematy historyczne, bezpieczeństwo, migracja, wojna Rosji przeciw Ukrainie oraz kwestie gospodarcze. Każdy z tych obszarów może być wykorzystywany do budowania fałszywego obrazu drugiej strony: jako zagrożenia, konkurenta albo niewiarygodnego partnera.

Uczestnicy rozmów w Getyndze podkreślali, że najskuteczniejszą odpowiedzią jest cierpliwe sprawdzanie informacji, korzystanie z wiarygodnych źródeł i wzmacnianie dialogu. Polskie Radio przypomina, że ma jedną z największych wśród polskich mediów sieci korespondentów zagranicznych i zaprasza po sprawdzone informacje z kraju oraz ze świata.

IAR/DPG Göttingen/PAP/Polskie Radio/Press/IEŚ/EU DisinfoLab, bs