Kilkuminutowy film przedstawia krakowskie uroczystości pogrzebowe Józefa Piłsudskiego. Materiał – odnaleziony po 91 latach – został niedawno zidentyfikowany na jednej z aukcji i dzięki skorzystaniu przez Archiwa Państwowe z ustawowego prawa pierwokupu trafił do publicznego zasobu, zamiast do prywatnych zbiorów.
Na filmie widoczne są m.in. tłumy żałobników, fragmenty pochodu pogrzebowego na Rynku Głównym, a także kluczowe postacie życia publicznego II Rzeczypospolitej, w tym prezydent Ignacy Mościcki oraz generał Edward Śmigły‑Rydz towarzyszący Aleksandrze Piłsudskiej. Odnalezienie i publiczne udostępnienie filmu stanowią bezcenne uzupełnienie dokumentacji jednego z najważniejszych wydarzeń w dziejach II Rzeczypospolitej.
Śmierć Józefa Piłsudskiego 12 maja 1935 roku była jednym z najważniejszych i najbardziej poruszających momentów w historii II Rzeczypospolitej. Twórca Legionów Polskich, Naczelnik Państwa, zwycięzca wojny polsko-bolszewickiej i symbol odzyskanej niepodległości był postacią, która ukształtowała polityczny, militarny i symboliczny fundament państwa polskiego po 1918 roku.
Uroczystości pogrzebowe trwały sześć dni i miały charakter ogólnonarodowej żałoby, angażując miliony obywateli. Kraków – miejsce pochówku w kryptach Katedry Wawelskiej, obok królów i bohaterów narodowych – stał się finalnym etapem tej drogi. Wydarzenia z 18 maja 1935 roku na zawsze zapisały się w pamięci zbiorowej Polaków jako moment symbolicznego domknięcia epoki Piłsudskiego.
Film opublikowany przez Narodowe Archiwum Cyfrowe został zarejestrowany 18 maja 1935 roku na taśmie 8 mm przez Tadeusza Rowińskiego (1905–1997), krakowskiego stomatologa i filmowca-amatora, który po wojnie wyemigrował do USA. Zapis trwa 7 minut i 32 sekundy, jest pozbawiony dźwięku i został nakręcony z dwóch punktów obserwacyjnych: z okna kamienicy przy ul. Wiślanej oraz z jednej z kamienic przy Rynku Głównym. W przeciwieństwie do oficjalnych kronik filmowych realizowanych przez Polską Agencję Telegraficzną, materiał Rowińskiego ma charakter prywatnej, amatorskiej rejestracji, co nadaje mu wyjątkową wartość źródłową – pokazuje historię „z bliska”, pozbawioną inscenizacji i propagandowej narracji.
Z Olgą Nasińską z Narodowego Archiwum Cyfrowego o szczegółach dotarcia do tego sensacyjnego filmu i o samym zarejestrowanym obrazie rozmawia Ewa Plisiecka.