Wspomnienie Zdzisława Najdera

Ostatnia aktualizacja: 22.02.2021 18:00
- To jest taka biografia charakterystyczna dla wszystkich ważnych wydarzeń w polskim życiu politycznym i intelektualnym, praktycznie od 1956-57 roku. To jest czas, kiedy Zdzisław Najder zaczyna karierę naukową, a z biegiem czasu publiczną i kontynuuje ją nawet po odzyskaniu przez Polskę niepodległości - mówił o bohaterze audycji "Ślady pamięci" prof. Zdzisławie Najderze, prof. Rafał Habielski.
Zdzisław Najder
Zdzisław NajderFoto: NAC

Posłuchaj
27:57 Ślady pamięci 2021_02_22-17-30-29.mp3 Prof. Rafał Habielski i Andrzej Mietkowski wspominają Zdzisława Najdera (Ślady pamięci/Dwójka)

 


Jerzy Giedroyc pap 1200.jpg
Ukazał się zbiór korespondencji pomiędzy Jerzym Giedroyciem i Zdzisławem Najderem

Przed tygodniem zmarł profesor Zdzisław Najder - inicjator i animator podziemnego Polskiego Porozumienia Niepodległościowego, publicysta Kultury Paryskiej i Twórczości, dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, znawca twórczości Josepha Conrada. "Człowiek wybitny, ale też kontrowersyjny i pełen sprzeczności" - jak go określano.

W kręgu towarzyskim Zdzisława Najdera znajdowali się: Zbigniew Herbert, Andrzej Walicki, Józef Szczepański czy Jan Olszewski, z którym w trybie tzw. "rozmów spacerowych", celem uniknięcia podsłuchów dyskutowali na temat zmian w Polsce.

Narodowe Centrum Kultury wydało ostatnio korespondencję Zbigniewa Najdera z Jerzym Giedroyciem.

Książka „Jerzy Giedroyc, Zdzisław Najder, Listy 1957-1985”, projekt autorstwa Emilii Bojarczyk, Podpunkt

Opublikowany przez Narodowe Centrum Kultury Środa, 22 czerwca 2016

- To jest bardzo burzliwa i ciekawa relacja. Zaczyna się od różnego rodzaju zgrzytów, potem gaśnie, w korespondencji jest duża przerwa, po czym to się zupełnie zmienia w 1976-57 roku - relacjonował prof. Rafał Habielski.

Zdzisław Najder mówił o rzeczach, na które nie było miejsca w debacie publicznej, czyli o problemach stosunków polsko-ukraińskich i polsko-niemieckich. Jego inicjatywy miały na celu pozyskanie informacji o wiadomościach zza Żelaznej Kurtyny. Na 15 lat przed upadkiem muru berlińskiego przewidywał zjednoczenie Niemiec.

Dyrektor Radia Wolna Europa

Najder mówił, że Radio Wolna Europa powinno być w rękach osoby będącej w Polsce i zaangażowanej w jej sprawy, ale nie widział siebie w tej pozycji.

- W momencie, gdy w Londynie zastaje go informacja o wprowadzeniu stanu wojennego ta inicjatywa objęcia radia, do której wcześniej był sceptyczny wtedy w tych okolicznościach sprawia, że Najder daje się jednak namówić - mówił prof. Rafał Habielski.

Zbigniew Najder objąć funkcję dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa w latach 1982-87. Pod jego dyrekcją Radio Wolna Europa przeszła zmiany związane z zespołem redakcyjnym, który był uzupełniony o osoby bliskiego Najderowi i obrał kurs solidarnościowy w funkcjonowaniu i misji Radia.

Skazany na śmierć

Nieprawomocnym wyrokiem sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z 28 maja 1983 Zdzisław Najder został skazany zaocznie na karę śmierci.

- Sam okres przed procesowy był nieprzyjemny dla współpracowników Najdera. Zdecydowano się, żeby uderzać tylko w niego, ale były przesłuchania, cały teatr przed procesem - opowiadał o tym wydarzeniu prof. Habielski.

Sposób, w jaki Zdzisław Najder prowadził rozgłośnię nie podobał się amerykańskiej dyrekcji, jej wątpliwości budziło również zaangażowanie dyrektora w działania "Solidarności", która żywo zagościła na antenie poprzez chociażby przeglądy prasy związkowej.

foto radio on air.jpg
RWE prowadziła wojnę o informacje i umysły

Powrót do wolnej Polski

W 1989 podczas przygotowań do wyborów Zdzisław Najder pojawia się w Polsce i odnawia kontakty i przyjaźnie z czasów Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. Przede wszystkim odnawia relację z Janem Olszewskim, przyszłym premierem Polski w latach 1991-92.

W 1992 r., po odwołaniu rządu Jana Olszewskiego, Zdzisław Najder przyznał, że w 1958 r. "samodzielnie zgodził się" na "dłuższe rozmowy" ze Służbą Bezpieczeństwa, które miały na celu "wprowadzenie SB w błąd i ukrywanie tego, co rzeczywiście robili moi przyjaciele (...) i co robiłem ja sam".

Kiedy właściwie działalność publiczna Zdzisława Najdera była niemożliwa do kontynuowania, profesor powraca do studiowania twórczości Josepha Conrada.

- To zaangażowanie badawcze, sympatia czy miłość okazywana do tej postaci powodowała, że on właściwie nigdy nie przestawał pracować nad biografią Conrada - opowiadał prof. Habielski.

W 1983 roku ukazała się jego biografia Conrada Joseph Conrad: A Chronicle, uznana przez niektórych krytyków za jedną z ważniejszych pozycji poświęconych pisarzowi.

📯 Wiecie, że dzisiaj obchodzimy Międzynarodowy Dzień Pisania Listów? ✒ 📝 Z tej okazji przypominamy, wydany przez NCK...

Opublikowany przez Narodowe Centrum Kultury Poniedziałek, 9 października 2017

***

Tytuł audycji: Ślady pamięci  

Prowadzili: prof. Rafał Habielski i Andrzej Mietkowski

Data emisji: 22.02.2021

Godzina emisji: 17.30

 

 ml

Czytaj także

RWE. Radio, które dawało wolność

Ostatnia aktualizacja: 29.05.2019 23:13
Radio Wolna Europa powstało w Nowym Jorku w 1949 roku. Rozgłośnia, która była finansowana przez Stany Zjednoczone, nadawała audycje skierowane do mieszkańców bloku wschodniego. Polska sekcja radia z siedzibą w Monachium rozpoczęła emisję stałych programów 3 maja 1952 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zmarł Zdzisław Najder. Posłuchaj archiwalnych nagrań

Ostatnia aktualizacja: 15.02.2021 17:00
Nie żyje Zdzisław Najder, historyk literatury, znawca twórczości Josepha Conrada, w latach 1982-87 dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. Miał 90 lat. 
rozwiń zwiń