Historia

Genialny kryptolog. Jak Marian Rejewski złamał kod Enigmy

Ostatnia aktualizacja: 13.02.2024 05:50
Dziś mija 44. rocznica śmierci Mariana Rejewskiego, człowieka, który przyczynił się do złamania niemieckiego szyfru Enigmy, genialnego matematyka i kryptologa, żołnierza, pracownika Biura Szyfrów Sztabu Głównego Wojska Polskiego, projektanta bomby kryptologicznej.
Marian Rejewski jako podporucznik Armii Polskiej w Brytanii
Marian Rejewski jako podporucznik Armii Polskiej w BrytaniiFoto: Wikimedia/domena publiczna

Marian Rejewski, matematyk i kryptolog, razem z Henrykiem Zygalskim i Jerzym Różyckim złamał kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma.

Posłuchaj
07:01 marian rejewski - matematyk, pogromca enigmy___3415_02_iv_tr_0-0_108026519d249ce7[00].mp3 Marian Rejewski - pogromca Enigmy. Audycja z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków". (PR, 14.11.2002) 

Niemożliwe stało się możliwe

W 1932 roku na młodego asystenta na wydziale matematyki Uniwersytetu Poznańskiego zwróciło uwagę Biuro Szyfrów Wojska Polskiego. Wkrótce potem zdolny naukowiec rozpoczął pracę, której celem było odczytywanie zaszyfrowanej przez Enigmę niemieckiej korespondencji wojskowej.

Maszyna ta, używana już wcześniej w cywilnej wersji do korespondencji handlowej, mogła wytworzyć niewyobrażalną, wręcz kosmiczną liczbę kombinacji literowych, niemożliwych w ówczesnych czasach do złamania.

- Liczba kombinacji szyfrowych Enigmy, uwzględniając same tylko połączenia wtyczkowe, wynosiła 100391791500. Uwzględniając tak zwane walce odwracające - 7905875085625. Uwzględniając możliwości wirników szyfrujących około 4 septylionów – pisał w książce "W kręgu Enigmy" Władysław Kozaczuk.

Nie dziwi zatem pewność i poczucie bezpieczeństwa hitlerowskich szyfrantów, którzy uważali swój system za nierozwiązalny. Marian Rejewski, niezrażony tą reputacją, zaatakował Enigmę niestosowaną dotąd w kryptologii metodą matematycznej kombinatoryki. Przy wsparciu francuskiego wywiadu, który dostarczył materiały uzyskane od kupionego agenta niemieckiego, Marian Rejewski, Henryk Zygalski i Jerzy Różycki zrekonstruowali system wewnętrznych połączeń Enigmy.

Ośrodek w Pyrach

W 1938 roku polscy kryptolodzy jako jedyni na świecie odczytywali już większość przechwytywanych depesz niemieckich. W zakonspirowanym w Lasach Kabackim ośrodku w Pyrach Polacy skonstruowali szereg pomysłowych urządzeń do szybkiego odczytywania depesz niemieckich oraz skonstruowali repliki Enigmy.

- Rola polskich kryptologów w pokonaniu Enigmy była decydująca - mówił pisarz Dermot Turing w rozmowie z portalem PolskieRadio.pl. Zobacz i posłuchaj:

Wyścig z czasem

W przededniu wybuchu II wojny światowej bezcenne materiały przekazano francuskim i brytyjskim sojusznikom. Sami matematycy zostali zaś ewakuowani przez Rumunię do Francji. Tam pracowali kolejno w komórce kryptologiczno-wojskowej pod Paryżem i w ośrodku radio-wywiadowczym koło Marsylii.

Po klęsce Francji w 1940 roku ośrodek został zlikwidowany, a Rejewski po dramatycznych przejściach dotarł do Anglii. Tak wspominał swój pobyt na Wyspach w wydanych po latach pamiętnikach: "W takich to zmienionych warunkach podjęliśmy znów naszą pracę tak nagle przerwaną we Francji. Trzeba było szybko uporać się z najnowszym systemem kodów i szyfrów SS, gdyż wyścig z czasem stawał się sprawą najistotniejszą. Wojna wkraczała w rozstrzygającą fazę, a każdy odczytany rozkaz mógł oszczędzić strat armiom sojuszników".

Niewielka polska placówka do końca wojny rozszyfrowała tysiące depesz o ogromnym często znaczeniu dla brytyjskiego wywiadu i antyhitlerowskiego ruchu oporu w Europie.

Po zakończeniu wojny Marian Rejewski wrócił do rodzinnej Bydgoszczy. W 1967 roku ujawnił swój udział w złamaniu szyfru Enigmy. Zmarł 13 lutego 1980 roku.

mjm/im

Czytaj także

Złamali szyfr "Enigmy", ocalili 30 milionów ludzi

Ostatnia aktualizacja: 31.12.2023 06:00
- Gdyby Polacy nie złamali szyfru "Enigmy", aliantom może by i się to z czasem udało, ale zanim by to nastąpiło ponosiliby prawdopodobnie katastrofalne straty – mówił Łukasz Kubacki z Muzeum Historii Polski.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Henryk Zygalski. Matematyk w służbie wywiadu

Ostatnia aktualizacja: 15.07.2024 05:45
Złamanie szyfru niemieckiej "Enigmy" uznawane jest za jedno z wydarzeń rozstrzygających wynik II wojny światowej. - Gdyby Polacy tego nie zrobili, aliantom może by to się z czasem udało, ale wcześniej ponosiliby katastrofalne straty – mówi Łukasz Kubacki z Muzeum Historii Polski.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Dermot Turing: rola polskich kryptologów w pokonaniu Enigmy była decydująca

Ostatnia aktualizacja: 08.03.2019 17:00
- Pokonanie niemieckiej maszyny szyfrującej było skutkiem współpracy Polaków, Brytyjczyków i Francuzów. Polacy złamali kod, Brytyjczycy ulepszyli system, a Francuzi doprowadzili do ich spotkania - wyjaśnia pisarz Dermot Turing, bratanek Alana Turinga, któremu przypisywany jest sukces pokonania Enigmy.  
rozwiń zwiń
Czytaj także

Jak Polacy przekazali aliantom tajemnicę Enigmy. 85. rocznica konferencji w Pyrach

Ostatnia aktualizacja: 25.07.2024 06:01
"Im więcej Polacy mówili o swoich maszynach, tym bardziej Knox gotów był słuchać. Miał powrócić do Londynu ze świadomością, że zapewne pierwszy raz w życiu spotkał kogoś dorównującego mu intelektem" – pisał Dermot Turing o wrażeniu Brytyjczyków z konferencji kryptologicznej w Pyrach, podczas której Polacy przekazali Brytyjczykom sekret złamania kodu Enigmy.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Naukowcy zaangażowani w złamanie kodu Enigmy zostali upamiętnieni w Panteonie Narodowym

Ostatnia aktualizacja: 06.09.2019 17:30
Polscy matematycy i kryptolodzy: Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski, którzy dokonali przełomowych odkryć dotyczących niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma i złamali pierwsze jej szyfr, zostali w piątek upamiętnieni w Panteonie Narodowym w Krakowie.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Jerzy Różycki. Kryptolog, który pomógł złamać kod Enigmy

Ostatnia aktualizacja: 09.01.2024 05:55
82 lata temu, 9 stycznia 1942 roku, w katastrofie statku zginął Jerzy Różycki. Znajdował się w gronie polskich kryptologów, którzy rozpracowywali Enigmę. Jego życie i śmierć były niemal równie tajemnicze, jak zagadka niemieckiej maszyny szyfrującej.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Złamanie Enigmy, przechwycenie tajnej broni Hitlera. Jak Polacy uratowali miliony ludzi w czasie II wojny światowej

Ostatnia aktualizacja: 25.07.2022 05:40
Polacy przyczynili się do przyspieszenia zakończenia II wojny światowej dzięki imponującej działalności wywiadowczej. Prowadzili ją w czasie trwania konfliktu, ale największe znaczenie miało to, co udało się osiągnąć jeszcze przed wojną.
rozwiń zwiń