Historia

Andriej Sacharow - twórca ruchu obrony praw człowieka

Ostatnia aktualizacja: 14.12.2019 05:35
14 grudnia 1989 roku zmarł Andriej Sacharow. Zanim został cenionym na całym świecie krytykiem komunistycznego reżimu, był znany jako jeden z największych fizyków XX wieku i szef sowieckiego programu jądrowego.
Audio
  • Komentarz Tadeusza Mieleszki o wypowiedziach Andrieja Sacharowa na temat zapowiedzianych przez Michaiła Gorbaczowa reform politycznych. (RWE, 2.11.1998).
Elena Bonner, Andrei Sacharow i Sofia Kalistrtova
Elena Bonner, Andrei Sacharow i Sofia KalistrátovaFoto: Wikipedia/M.A.Kallistratova

- Związek Radziecki ma strukturę imperium, które powstało przy użyciu siły, wbrew woli większości narodów. To imperium trzeba zdemontować, a w jego miejsce utworzyć dobrowolną konfederację republik – to słowa Andrieja Sacharowa, wielkiego fizyka, laureata nagrody Nobla i deputowanego do parlamentu.

Ojciec sowieckiej bomby wodorowej

Andriej Sacharow zanim został cenionym na całym świecie krytykiem komunistycznego reżimu, był znany jako jeden z największych fizyków XX wieku. Był szefem sowieckiego programu jądrowego. W roku 1950 wraz z Igorem Tammem doprowadził do pierwszej kontrolowanej reakcji termojądrowej, za co władze sowieckie obsypały go nagrodami i medalami.

Jednak Sacharow nie zadowolił się wygodnym życiem i pod koniec lat 50. wdał się w konflikt z władzami, konsekwentnie sprzeciwiając się zbyt wielu niepotrzebnym próbom jądrowym.

Twórca ruchu obrony praw człowieka

Występował w obronie dysydentów więzionych za przekonania oraz postulował zniesienie kary śmierci. Bronił ludności żydowskiej, której odmawiano prawa do emigracji, a także katolickich księży prześladowanych przez władze na Litwie. W 1966 roku podpisał się pod sprzeciwem wobec politycznej rehabilitacji Stalina.

Otwarcie krytykował absurdy życia społeczno-politycznego i gospodarczego w ZSRR. Jego książki, pokazujące słabość systemu sowieckiego, osiągały na Zachodzie wielomilionowe nakłady.

Za tę działalność w 1975 roku został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla. Zbiegło się to z coraz silniejszymi represjami ze strony władz komunistycznych.

Sacharow wraz z żoną Jeleną Bonner, za protesty przeciwko agresji ZSRR na Afganistan, w 1980 roku został zesłany do miasta Gorki nad Wołgą (obecnie Niżni Nowogród). Napisał w tej sprawie listy do sekretarza generalnego ONZ i Rady Bezpieczeństwa ONZ. Wzywał też do bojkotu igrzysk olimpijskich w Moskwie.

Pierestrojka

19 grudnia 1986 roku Michaił Gorbaczow, w tym czasie Generalny Sekretarz KPZR, zezwolił na powrót Sacharowa z zesłania. Fizyk odmówił przyjęcia odebranych mu wcześniej nagród do czasu, gdy władze sowieckie zrehabilitują wszystkich prześladowanych za swoje przekonania.

- Pierestrojka i głasnost nie są wolne od niebezpieczeństw związanych z każdą rewolucją z góry - mówił Andriej Sacharow na konferencji w Moskwie w 1988 roku.

Sacharow całą swoją energię skupił na staraniach o poszerzenie demokratycznych przemian w ZSRR. Apelował o uwolnienie więźniów politycznych i rehabilitację ofiar terroru stalinowskiego. Walczył o usunięcie z konstytucji radzieckiej gwarancji partyjnego monopolu władzy.

- Sacharow skrytykował zapowiadane zmiany w konstytucji ZSRR i nazwał je bombą zegarową - mówił w 1988 roku Tadeusz Mieleszko z Radia Wolna Europa. - Szczególnie niepokoi laureata pokojowej nagrody Nobla perspektywa łączenia urzędu głowy państwa z funkcją sekretarza generalnego partii. Dla Sacharowa jest to pomysł szaleńczy.

Śmierć

Noblista zmarł 14 grudnia 1989 w swoim mieszkaniu w Moskwie. Nie dożył rozpadu ZSRR.
- W Paryżu spotkałem się osobiście z Sacharowem. Długo rozmawialiśmy. Mówił o tym, że właściwie on to jest słaby, ja to jestem kimś. Reprezentuję ideę i ludzi. Mam armię. W dobie reform pierestrojki jest to niepowetowana strata – mówił Lech Wałęsa po śmierci Sacharowa.

Od 1988 roku Parlament Europejski przyznaje nagrodę im. Andrieja Sacharowa za działalność w dziedzinie praw człowieka.

mjm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Pucz Janajewa - ostatnia radziecka rewolucja

Ostatnia aktualizacja: 19.08.2020 05:30
Pucz Janajewa, który miał miejsce 19 sierpnia 1991, był próbą utrzymania przy życiu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Na szczęście nieudaną.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Sołżenicyn - pisarz, który był sumieniem Rosji

Ostatnia aktualizacja: 11.12.2019 06:08
- Sołżenicyn dał świadectwo, że prawo stosowane dla podtrzymania nieludzkiej dyktatury, dla podtrzymania władzy jednego człowieka, dla podtrzymania stanu niewoli dla całego narodu, nie ma nic wspólnego ze sprawiedliwością - mówił tłumacz prof. Jerzy Pomianowski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Czarnobyl - katastrofa, której nie dało się ukryć

Ostatnia aktualizacja: 26.04.2020 06:00
26 kwietnia 1986 doszło do wybuchu reaktora nr 4 w elektrowni atomowej Czernobylskaja koło Prypeci na Ukrainie. Jedna z największych katastrof przemysłowych XX wieku zasiała ziarno strachu przed energią nuklearną w umysłach większości mieszkańców Europy.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Układ białowieski - kolejny krok do rozpadu ZSRR

Ostatnia aktualizacja: 08.12.2018 07:00
8 grudnia 1991 roku przywódcy Białorusi, Ukrainy i Rosji podpisali w białoruskiej części Puszczy Białowieskiej porozumienie powołujące do życia Wspólnotę Niepodległych Państw.
rozwiń zwiń