Historia

Alkoholizm, bedekery i czas wolny. Z tej mieszanki powstała nowoczesna turystyka

Ostatnia aktualizacja: 11.07.2022 05:45
W XIX wieku rozpoczęła się demokratyzacja i umasowienie rozrywek dostępnych niegdyś tylko nielicznym elitom. Podobnie było z podróżami. Źródła wycieczek turystycznych leżą jednak w walce z nadużywaniem alkoholu.
Grupa Polaków w strojach kąpielowych na plaży Trouville-sur-Mer, początek XX wieku
Grupa Polaków w strojach kąpielowych na plaży Trouville-sur-Mer, początek XX wiekuFoto: Polona

Nowoczesna turystyka powstała w latach 40. XIX wieku. Za jej twórcę uznaje się Thomasa Cooka. Na co dzień trudnił się stolarstwem, ale wolny czas poświęcał na działalność w ruchu na rzecz abstynencji. Był pobożnym członkiem wspólnoty baptystów, a w tym czasie alkoholizm był prawdziwą plagą w Wielkiej Brytanii. Robotnicy przepijali swoje wypłaty, często z braku alternatywnych form spędzania wolnego czasu.

Dostrzegał to Cook, który postanowił znaleźć sposób na odciągnięcie ludzi od picia po pracy. Odpowiednie rozwiązanie przyszło mu do głowy w trakcie podróży koleją na jedno z abstynenckich spotkań.

Thomas Cook i pierwsze przedsiębiorstwo turystyczne

Pomysł wcielił w życie 5 lipca 1841 roku. Wtedy to zorganizował wycieczkę kolejową z Leicester na wiec antyalkoholowy organizowany w odległym o 22 mile Lougboroug. Cena biletu wynosiła zaledwie jednego szylinga dla dorosłego i pół za dziecko. Wiec oraz podróż była umilana muzyką przez wynajętą orkiestrę.


Posłuchaj
35:19 na podróżniczych szlakach___f 40742_tr_0-0_1172210554a5aa05[00].mp3 – Turystyka to wynalazek angielski – mówił prof. Antoni Mączak w audycji Elżbiety Kollat z cyklu "Kulisy historii". W audycji wziął udział również prof. Marian Małowist. (PR, 15.08.1987)

 

Przedsięwzięcie odniosło sukces, wraz z Cookiem zabrało się kilkuset ludzi. Kiedy zyskał reputację spawnego organizatora, postanowił pójść za ciosem i w 1845 roku zorganizował pierwszą komercyjną wycieczkę do Liverpoolu i Walii. Cook zadbał o transport, nocleg i odpowiednie rozrywki na czas wypoczynku. Doskonale odgadywał potrzeby klientów i wplatał do przewodników wydawanych uczestnikom podróży rozmaite ciekawostki i kontekst historyczny odwiedzanych miejsc, co czyniło je bardziej atrakcyjnymi.

Rok później zorganizował kolejną wycieczkę, tym razem do Glasgow i Edynburga. Potwierdzeniem powodzenia interesu stało się zorganizowanie podróży dla aż 150 tysięcy ludzi, którzy w 1851 roku chcieli odwiedzić wystawę światową w Londynie. Cztery lata później przedsiębiorczy Anglik zaczął organizować podróże poza granicę Wielkiej Brytanii, z początku w Europie, a następnie swoim zasięgiem objął Egipt oraz inne kraje z całego świata. Thomas Cook i jego przedsiębiorstwo stało się pionierem tego co dziś jest znane pod postacią przemysłu turystycznego.

Pocztówka z Luksemburga z początku XX wieku. Foto: Polona Pocztówka z Luksemburga z początku XX wieku. Foto: Polona

Baedeker wskaże drogę

Dużą rolę w spopularyzowaniu podróży turystycznych odegrały nowoczesne przewodniki turystyczne. Za ich twórcę uznaje się Karla Baedekera, który rozpoczął swoją działalność w 1828 roku. Przewodniki były wydawane już wcześniej, jednak innowacją wprowadzoną przez pomysłowego Niemca było podanie wszelkich informacji, które mogły zwolnić czytelnika od żmudnego planowania podróży.

Baedeker w książeczkach zawierał dane dotyczące trasy podróży, wyboru transportu, miejsca zakwaterowania, ciekawych zabytków do odwiedzenia oraz ceny, którą podróżny za to wszystko zapłaci. Wydawane przez niego przewodniki w czerwonych oprawach zyskały popularność wśród szerokich rzesz Europejczyków i wskazywały drogę do najpopularniejszych miejsc odpoczynku.

Coraz więcej gości przybywało do rozsianych po całym kontynencie letnisk, uzdrowisk, nadmorskich kurortów i górskich miejscowości. Stawały się coraz liczniej odwiedzane im więcej ludzi mogło sobie pozwolić na taki wyjazd. Wzory wypoczywania przechodziły od elit aż na dół drabiny społecznej.

"W Sopotach na piasku" - pocztówka z początku XX wieku. Foto: Polona "W Sopotach na piasku" - pocztówka z początku XX wieku. Foto: Polona

Skąd wziął się sukces turystyki?

Rekreacyjne podróże przez większą część historii była zarezerwowana dla wyższych warstw społeczeństwa. Zwłaszcza dobrze urodzona młodzież miała w zwyczaju odbywać tak zwaną grand tour, w której trakcie zdobywała wiedzę i doświadczenie w rozmaitych krajach europejskich.


Posłuchaj
14:59 antoni mączak___odcinek 2____1270_02_ii_tr_0-0_1128969254a6f012[00].mp3 – Turysta w Europie to był Anglik, nawet Polaków brali za Anglików, bo skoro turysta to musi być Anglik – opowiadał prof. Antoni Mączak w audycji z cyklu "Zapiski ze współczesności". (PR, 18.06.2002)

 

Niebagatelny wpływ na popularyzację podróżowania miało upowszechnienie czasu wolnego, który wcześniej był przywilejem elit. Czas pracy powoli, ale systematycznie, zmniejszał się w trakcie XIX wieku, a w drugiej połowie tego stulecia wprowadzono prawo do wykorzystania kilku wolnych dni w roku.

– Masy społeczeństwa mogły sobie pozwolić na podróżowanie wraz z pojawieniem się urlopów w drugiej połowie XIX wieku – stwierdział prof. Antoni Mączak w audycji Polskiego Radia z 1987 roku.

Plaża w Jurmale, pocztówka z drugiej połowy XIX wieku. Foto: Polona Plaża w Jurmale, pocztówka z drugiej połowy XIX wieku. Foto: Polona

Kiedy już można wyjechać na wczasy, trzeba jeszcze mieć czym dojechać do miejsca docelowego. Tutaj niesłychanie przyczyniło się wynalezienie bardzo szybkich, jak na wcześniejsze standardy, środków transportu.

– Wprowadzenie wielkich tras europejskich linii kolejowych ułatwiło dojazd. Anglik wsiadał do pociągu, jechał sobie gdzieś do Bari, Neapolu czy Wenecji i tam już był prawie na miejscu, Lewant był już tuż obok – mówił prof. Antoni Mączak w audycji z cyklu "Kulisy historii" Jednym słowem, odpadała mu cała wielotygodniowa podróż przez kontynent europejski .

Połączenie tych czynników pozwoliło na odniesienie sukcesu przez Thomasa Cooka oraz innych przedsiębiorców, którzy poszli jego śladem. Świat zdawał się być mniejszy i coraz bardziej na wyciągniecie ręki.

sa

Czytaj także

Plaża nad Wisłą albo letnisko nad Świdrem. Jak wypoczywali warszawiacy sprzed ponad stu lat

Ostatnia aktualizacja: 30.07.2022 05:40
Na przełomie XIX i XX wieku spragnieni wypoczynku mieszkańcy Warszawy mogli spędzić wolny czas w domkach wokół rzeki Świder albo na nadwiślańskich festynach. Chociaż obecnie nie kultywuje się już letniskowych tradycji, to nadwiślańskie plaże nieprzerwanie, aż do dzisiaj, cieszą się niesłabnącą popularnością.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Od Juraty do Zaleszczyk – 10 najpopularniejszych kurortów II Rzeczpospolitej

Ostatnia aktualizacja: 10.07.2022 06:00
Zamożniejsi obywatele II Rzeczpospolitej wypoczynek w rodzimych kurortach postrzegali nie tylko jako sposób spędzania wolnego czasu, ale wręcz jako patriotyczny obowiązek. Mapa przedwojennej Polski usiana była uzdrowiskami, oto najsłynniejsze z nich.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Wczasy w PRL – zorganizowany wyjazd o smaku paprykarza

Ostatnia aktualizacja: 09.08.2021 05:45
Oficjalnie w PRL każdy obywatel Polski miał prawo do wypoczynku. W rzeczywistości z wakacji korzystała mniejszość społeczeństwa, a same wczasy często pozostawiały wiele do życzenia.
rozwiń zwiń