- 105 lat temu Polska odzyskała niepodległość. Wróciła na mapy świata.
- Był to czas przełomowy dla wielu dziedzin życia - gospodarki, polityki, ale także mody.
- Wydarzenia I wojny światowej paradoksalnie mocno wpłynęły na kobiecy strój tamtych lat.
- Do głosu doszły modowe trendy popularne na przełomie XIX i XX wieku.
- Dziś kostiumografowie mają do dyspozycji wiele źródeł, na podstawie których mogą dokonać rekonstrukcji strojów.
11 listopada 1918 roku, po 123 latach zaborów, Polska wróciła na mapy świata, nasz kraj odzyskał niepodległość. Wydarzenie to czasopisma nazywały cudem, ale był to również okres, który przynosił wiele wyznawań politycznych, gospodarczych, społecznych. W ten krajobraz wpisywała się też moda, o której nie da się opowiadać bez historycznego kontekstu.
Moda niepodległości
- 105 lat temu Polska odzyskała niepodległość po I wojnie światowej. To był czas bardzo przełomowy, również jeśli chodzi o modę - mówi dr Maria Molenda, historyk, kostiumolog, kostiumograf i założycielka Fundacji Nomina Rosae. - I wojna światowa doprowadziła do tego, że mężczyźni masą ruszyli na front. Kobiety musiały przejąć różnego rodzaju obowiązki i prace. Potrzebowały ubrań, które by nie krępowały ich ruchów - dodaje.
Na zjawiska społeczne, które wpływały na świat strojów, nakładały się też już wcześniej istniejące w modzie prądy, które domagały się reformy ubioru. - W ich wyniku kobiety chciały już zrezygnować z gorsetów, długich sukien - podkreśla ekspertka. - Nie bez znaczenia jest to, co w gospodarce przyniosła I wojna światowa. Panie borykały się z trudnościami w pozyskiwaniu materiałów. Kobiety polskie próbowały sobie radzić jak mogły - łatały, przerabiały, doszywały, farbowały - wszystko po to, by nie nadwyrężać szczupłego domowego budżetu - dodaje.
13:51 czwórka pasjonauci 11.11.2023 ubiór.mp3 O modzie dwudziestolecia międzywojennego i opowiadaniu historii przez strój mówi dr Maria Molenda (Pasjonauci/Czwórka)
Kobiecy styl dwudziestolecia międzywojennego
Maria Molenda podkreśla, że zmieniły się też oczekiwania, co do modnej kobiecej figury. Wzrost popularności sportu, który nastąpił już pod koniec XIX wieku, mocno na to wpłynął. - Nowa kobieta tego okresu dwudziestolecia już odsłoniła łydki, ścięła włosy, paliła papierosy, miała intensywne życie zawodowe i towarzyskie - wymienia kostiumograf. - Mimo że dwudziestolecie wojenne wielu z nas kojarzy się z wystawnym życiem towarzyskim, balami i rautami, to dysproporcje społeczne w tym czasie były ogromne. Zajmowanie się modą i wyglądem wymagało czasu i energii.
Czwórkowy gość uważa czas po odzyskaniu niepodległości przez Polskę za niezwykle interesujący w świecie mody. - Ta moda stawia pytania o kobiety, ich oczekiwania, wizje siebie, potrzeby - akcentuje. - Stroje tego okresu, te z najwyższych półek, są absolutnie urzekające, to fantastyczne kreacje, które wydają się idealnie współczesne.
Modne w Niepodleglości/Nominarosae
Dr Maria Molenda w ramach działalności Fundacji Nomina Rosae prowadzi pracownię rekonstrukcji strojów historycznych i kostiumów. - Z mojego doświadczenia wynika, że moda to świetny sposób, żeby opowiadać historię. Ubiory to bardzo namacalny element kultury. Gdy zaczynamy się zagłębiać w historię ubiorów to to nie jest tylko historia form, fasonów i tkanin, ale także historia ludzi - podkreśla.
Źródła wiedzy o modzie
Kostiumolodzy, kostiumografowie, historycy mody mają dziś do dyspozycji moc materiałów, z których mogą czerpać wiedzę o dawnych strojach.
- Najważniejsze to oryginalne stroje, które się zachowały. Do rzadkich rzeczy należą ubrania pochodzące ze średniowiecza, są skarbami w kolekcjach muzealnych - mówi Maria Molenda. - Poza zachowanymi ubiorami mamy też bardzo bogatą ikonografię z przeszłości: malarstwo, rzeźba to nam dużo mówi o dawnych ubiorach. Od XIX wieku popularnością cieszyła się fotografia i to kolejne bardzo cenne źródło. Mamy też podania pisane: testamenty, inwentarze, pamiętniki, listy i literatura piękna.
Historia Polski zaczęła być opisywana przez kronikarzy już w średniowieczu. - Z najdawniejszych zapisów możemy wyciągnąć różne ciekawe informacje na temat ubioru, choć są one bardzo skromne - ocenia specjalistka. - Jednak już te szczątkowe informacje pozwalają nam rekonstruować czy konstruować ten obraz dawnej wczesnośredniowiecznej garderoby.
Ubranie - źródło historyczne
Maria Molenda zwraca uwagę na przemiany w modzie, które możemy śledzić na przestrzeni wieków. - Rozwijała się wyobraźnia i konstrukcja. Pojawiały się ubiory dopasowane, ale nie krępujące ruchów - mówi. - W XIX wieku mocno różnicują się wizualnie ubiory męskie i damskie. Kobiety stają się pięknymi pawiami, w bardzo efektownych kreacjach, obszernych z masą ozdób. Wyzwaniem było stworzenie takiej sukni, ale także znakomite wymodelowanie męskiego ubioru.
Same stroje z dawnych lat opowiadają nam historię. - Dawniej ubrania były takim znakiem przynależności do stanu, później wyróżnikiem przynależności do określonej klasy, służyły demonstrowaniu postaw religijnych duchowych - wymienia gość Martyny Matwiejuk. - Dzięki ubraniu można było manifestować swoje wolnościowe pragnienia czy oczekiwania, mogły być wyrazem buntu, mieć charakter piętnujący. Dziś też możemy różne rzeczy manifestować za pomocą swoich ubrań.
***
Tytuł audycji: Pasjonauci
Prowadzi: Martyna Matwiejuk
Gość: dr Maria Molenda (historyk, kostiumolog, kostiumograf i założycielka Fundacji Nomina Rosae)
Data emisji: 11.11.2023
Godzina emisji: 10.13
pj
