RCKL

Mikołajki

Ostatnia aktualizacja: 05.12.2019 08:00
Zgodnie z legendą i przechodzącą z pokolenia na pokolenie tradycją, św. Mikołaj jest patronem żeglarzy, rozbitków, a także rybaków, flisaków i przewoźników, posiada bowiem moc poskramiania burz, piorunów, sztormowych wichrów i wysokich fal morskich; patronem więźniów i jeńców wojennych; a także mnichów, notariuszy, literatów, uczonych i uczniów zdających egzaminy, piwowarów i młynarzy.
Św. Mikołaj
Św. MikołajFoto: Shutterstock

Jest również opiekunem cnotliwych panien na wydaniu. W Polsce w XVIII wieku przy niektórych kościołach działały skrzynki świętego Mikołaja. Były to swego rodzaju fundacje tworzone z datków wiernych i zapisów testamentowych na posagi dla ubogich dziewcząt parafii.

W polskiej tradycji ludowej jest także patronem pasterzy bydła i opiekunem ich trzód, które chroni przed wilkami; jednocześnie jest opiekunem wilków i dba, aby w zimie nie poginęły z chłodu i głodu. Gospodarze i pasterze modlili się więc niegdyś do św. Mikołaja, a w dniu jego święta, czyli 6 grudnia, pościli, palili ognie i składali mu ofiary zwane wilkami: wieszając na ołtarzach wieńce z lnu i konopi, kładąc na nich jaja kurze i gęsie i prowadząc na plebanię owce i baranki.

W polskiej tradycji ludowej jest także patronem pasterzy bydła i opiekunem ich trzód, które chroni przed wilkami; jednocześnie jest opiekunem wilków i dba, aby w zimie nie poginęły z chłodu i głodu. Gospodarze i pasterze modlili się więc niegdyś do św. Mikołaja, a w dniu jego święta, czyli 6 grudnia, pościli, palili ognie i składali mu ofiary zwane wilkami: wieszając na ołtarzach wieńce z lnu i konopi, kładąc na nich jaja kurze i gęsie i prowadząc na plebanię owce i baranki.

Zwyczaj obchodzenia domów przez św. Mikołaja i rozdawania dzieciom upominków w dniu 6 grudnia (prawdopodobnie niemieckiego pochodzenia), znany był w Polsce już w XIX wieku, głównie na Śląsku, także na ziemi krakowskiej, lubelskiej i na Mazurach, a później również i w innych regionach Polski. 

 Dobry św. Mikołaj nie odmawia swojej opieki nawet szczurom i myszom domowym.

W kościele parafialnym pod wezwaniem św. Mikołaja w Łąkach, 6 grudnia (lub najbliższą niedzielę) odbywa się odpust. Zgodnie z tradycją w odpust chodzą po wsi przebierańcy, zwani Mikołajami lub Mikołajami Beskidzkimi. Przebierańcy ci formują dwie grupy (partie): Białych i Czarnych. W skład Białych wchodzą postacie dobre, a więc przede wszystkim postać główna – św. Mikołaj, biskup, zwany Paterkiem, wikariusze i ministranci, aniołowie, doktor, państwo młodzi i ich drużyny. Natomiast do partii Czarnych należą czarne charaktery: diabły z Lucyferem na czele, Cygan, Cyganka, niedźwiedź i inni. Obydwie grupy, chodząc po wsi, odwiedzają wszystkie domy.

Najpierw, zgodnie ze zwyczajowym scenariuszem, wchodzą do domu Biali, prowadzą uprzejmą i ceremonialną rozmowę i śpiewają pieśni o św. Mikołaju. Zupełnie inaczej zachowują się Czarni; co już od progu skaczą, krzyczą głośno i psocą. W figlach tych celują chodzące w tej grupie diabły, które gonią dziewczyny i starają się ukłuć je swymi ostrymi rogami, a wszystkich domowników wciągnąć do swego szalonego tańca.

Zwyczaj obchodzenia domów przez św. Mikołaja i rozdawania dzieciom upominków w dniu 6 grudnia (prawdopodobnie niemieckiego pochodzenia), znany był w Polsce już w XIX wieku, głównie na Śląsku, także na ziemi krakowskiej, lubelskiej i na Mazurach, a później również i w innych regionach Polski. Św. Mikołaj w towarzystwie aniołka z dzwoneczkiem i rogatego diabła odwiedzał domy, przepytywał dzieci z pacierza i dowiadywał się od rodziców jak się sprawowały. Dzieci grzeczne obdarzał szczodrze łakociami i różnymi prezentami, dla niegrzecznych zaś i niepobożnych przynosił, ku przestrodze, pozłacane (więc nie bardzo groźne) rózgi.

***

Tekst pochodzi z książki "Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne" dr Barbary Ogrodowskiej, wyd. Muza, Warszawa 2010.

Opracowała: Hanna Szczęśniak

Czytaj także

Andrzejki

Ostatnia aktualizacja: 28.11.2019 09:00
Andrzejkowe wróżby matrymonialne, znane w wielu regionach Polski, mają zasięg europejski. Ich kolebką może być starożytna Grecja, a zwłaszcza greckie wyspy Sporady. Według niektórych uczonych, miałby na to wskazywać wspólny rdzeń imienia Andrzej – po grec. Ándreas, dosłownie męski i andros – mąż, mężczyzna.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Adwent

Ostatnia aktualizacja: 30.11.2019 08:00
Adwentem nazywa się w Kościele czterotygodniowy czas oczekiwania i duchowego przygotowania do Bożego Narodzenia i nowego roku liturgicznego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Nadszedł grudzień, czas ciszy i oczekiwania...

Ostatnia aktualizacja: 30.11.2019 13:00
Zbliża się koniec roku, spędzamy więcej czasu z rodziną, ale też myślimy o wymarzonych prezentach. Dawniej na wsi ustawały prace w polu, ludzie przesiadywali w domach, pracując, ale też opowiadając sobie różne historie, a dzieci uczyły się kolęd.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dzień św. Barbary

Ostatnia aktualizacja: 03.12.2019 10:16
Chociaż życie i cnoty św. Barbary nie mają potwierdzenia w źródłach historycznych, to stały się tematem wielu legend.
rozwiń zwiń