Historia

Brawurowa akcja oddziału AK "Jędrusie"

Ostatnia aktualizacja: 29.03.2022 05:55
– 29 marca 1943 roku nasza szesnastka wyruszyła na rowerach w kierunku Mielca. Broń i amunicję wieźliśmy na furmance pod dużą warstwą słomy. Lał nieustanny deszcz, ciężka glina lepiła się do kół, a do przeprawy mieliśmy 30 kilometrów – pisał jeden z członków "Jędrusiów".
Żołnierze oddziału Jędrusiów z ciężkim karabinem maszynowym, od lewej: Andrzej Skowroński Andrzej, Zdzisław de Ville Zdzich.
Żołnierze oddziału "Jędrusiów" z ciężkim karabinem maszynowym, od lewej: Andrzej Skowroński "Andrzej", Zdzisław de Ville "Zdzich". Foto: NAC

29 marca mija 79 lat od brawurowej akcji odbicia więźniów w Mielcu przez partyzancką grupę działającą w czasie okupacji na terenie ziemi sandomierskiej. 

Posłuchaj
09:01 Walki i prace AK - odbicie więźniów w Mielcu.mp3 Akcja odbicia więźniów w Mielcu przez partyzancki oddział "Jędrusie" - audycja Józefa Garlińskiego z cyklu "Walki i prace AK". (RWE, 1963) 

Trzecia próba

Wiosną 1943 roku ziemię sandomierską dotknęły liczne aresztowania. Do więzienia w Mielcu trafiło wielu działaczy podziemia.

– Obwody AK w Mielcu i w Tarnobrzegu próbowały dwukrotnie atakować więzienie i odbić aresztowanych kolegów, niestety bez powodzenia – słyszymy w audycji Radia Wolna Europa z 1963 roku. – Wówczas przyjechał z Krakowa, z dowództwa okręgu AK płk Jagra i zwrócił się z zapytaniem, czy głośny już w tych stronach oddział partyzancki, mógłby dokonać jeszcze jednej próby. Sytuacja była trudna, bo Niemcy wzmogli czujność, ale nowy dowódca "Jędrusiów", (Władysław Jasiński zginął w walce z Niemcami w styczniu 1943 roku) Józef Wiącek ps. Sowa propozycję przyjął.

– Pod koniec marca 1943 roku kadra nasza przebywała w bunkrze zbudowanym pod samotną chałupą  niedaleko Iwanisk – pisał uczestnik wydarzeń. – Właśnie udało nam się odbicie więzienia w Opatowie. Byliśmy więc wszyscy w doskonałym nastroju i czekaliśmy na nowe zadanie, które by rozproszyło nudę leśnego życia. Nagle 27 marca wieczorem przyjechał szef i zakomunikował: "Robimy więzienie w Mielcu. Pójdzie nas osiemnastu. Wymarsz za dwa dni o świcie". Zabraliśmy się gorączkowo do czyszczenia broni i przygotowywania oporządzenia.

Na oczach Niemców

Dowódca Józef Wiącek ps. Sowa podzielił oddział na 6 grup. Do pierwszej – uderzeniowej, która miała opanować i rozbić więzienie wszedł on sam oraz Zdzisław de Ville ps. Zdzich, Zbigniew Kabata ps. Bobo i Marian Lech ps. Wielki Marian. Druga grupa, która miała zabezpieczać podwórze więzienia składała się z dwóch partyzantów: Jana Mazura ps. Stalowy oraz "Małego Jasia".

Budynku gestapo pilnowali: Stanisław Wiącek ps. Inspektor i Eugeniusz Dąbrowski ps. Genek.

 Wyruszyliśmy o godz. 8.30. Było nas diablo mało, porównując do sił niemieckich  słyszymy w audycji.  Na wschód od miasta koszarowało w barakach kilka tysięcy żołnierzy Wehrmachtu, koło dworca znajdował się posterunek żandarmerii, a obok więzienia mieściło się gestapo.

Posłuchaj
20:47 Historia powstania oddziału.mp3 Historia powstania oddziału "Jędrusie" - audycja Józefa Garlińskiego z cyklu "Walki i prace AK". (RWE, 1963) 

Losy "Jędrusiów"

Oddział "Jędrusie" powstał z inicjatywy młodego studenta Uniwersytetu Jagiellońskiego, Władysława Jasińskiego. To on, wspólnie z bratem Stanisławem, podjął w Tarnobrzegu pierwsze działania konspiracyjne. Jesienią 1939 roku dołączyło do nich kilkanaście osób. Grupa początkowo nazywała się "Odweciarze", od wydawanego konspiracyjnego pisemka "Odwet". Z czasem zmienili nazwę na "Jędrusie".

Twórca oddziału - Władysław Jasiński, który zginął w styczniu 1943 roku wraz z dwoma innymi członkami grupy: Marianem Goryckim ps. Polikier i Antonim Tosiem ps. Antek, został pochowany w zbiorowej mogile "Jędrusiów" w Sulisławicach, w powiecie sandomierskim. Niemcy nie zorientowali się podczas zorganizowanej zasadzki, kogo zabili. Nie wiedzieli też, gdzie znajdował się grób Jasińskiego. W październiku 1943 roku grupa została włączona do Armii Krajowej.

"Jędrusie" działali do stycznia 1945 roku. Niestety, po zakończeniu II wojny światowej wielu członków oddziału dostało się w ręce NKWD i UB. Część została zesłana do sowieckich łagrów, część otrzymała długoletnie wyroki więzienia.

Czytaj także

Kotwica - znak Polski Walczącej

Ostatnia aktualizacja: 20.03.2021 05:55
Charakterystyczny symbol zaprojektowała Anna Smoleńska. To ona wygrała konspiracyjny konkurs na znak Polski Walczącej.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Akcja pod Arsenałem: odbić "Rudego" z rąk Gestapo

Ostatnia aktualizacja: 26.03.2022 06:00
– Mimo lat, jakie upłynęły od tych chwil, wydaje mi się, że pamiętam dobrze wszystkie szczegóły akcji. Najwyraźniej jednak rysuje mi się w pamięci obraz grupki uwolnionych. Trudno zapomnieć tę falę radości – wspominał Stanisław Broniewski pseud. Orsza, dowódca akcji pod Arsenałem.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Eugeniusz Kaszyński ps. Nurt – cichociemny, którego pokonał pokój

Ostatnia aktualizacja: 24.03.2022 05:50
Przez wiele lat odważnie stawiał czoło niemieckim okupantom jako zastępca Jana Piwnika "Ponurego", a następnie dowódca słynnych Świętokrzyskich Zgrupowań Partyzanckich Armii Krajowej. Nie został jednak pokonany przez wroga, a po zakończeniu II wojny światowej toczył jeszcze trudniejszą walkę z problemami psychicznymi.
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Mistrzowie konspiracji i walki zbrojnej". Wideoprzewodnik historyczny po działalności Armii Krajowej

Ostatnia aktualizacja: 14.02.2022 09:37
Dlaczego Armia Krajowa była fenomenem w okupowanej Europie? Jak wyglądały jej struktury? Czym była akcja "Burza"? Jakie zadania miał do wykonania oddział specjalny "Zagra-Lin"? Kto zajmował się podrabianiem dokumentów i produkcją broni w konspiracji? Wraz z historykami Muzeum Powstania Warszawskiego stworzyliśmy mały przewodnik wideo opowiadający o wybranych zagadnieniach dot. działalności Armii Krajowej. Zapraszamy do zagłębienia się w historię tej organizacji.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Aleksander Krzyżanowski "Wilk". Zamordowany przez bezpiekę dowódca operacji "Ostra Brama"

Ostatnia aktualizacja: 29.09.2022 05:48
W stalinowskim więzieniu przy ulicy Rakowieckiej w Warszawie, 29 września 1951 roku, zmarł Aleksander Krzyżanowski, ps. Wilk, komendant Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej, dowódca oddziałów Armii Krajowej w operacji "Ostra Brama". 
rozwiń zwiń