Ekspozycja "Art Déco i Sacrum. Sztuka dekoracyjna dwudziestolecia międzywojennego" to pierwsze w Polsce tak szerokie ujęcie estetyki art déco w kontekście duchowości i sztuki sakralnej. Wystawa w Muzeum Archidiecezji Warszawskiej wyrasta z badań nad polskim art déco, prowadzonych m.in. w Muzeum Mazowieckim w Płocku. To właśnie tam od lat organizowane są sesje naukowe poświęcone różnym aspektom tej estetyki: od malarstwa i rzeźby po metaloplastykę i wnętrza.
Posłuchaj audycji "O wszystkim z kulturą" >>>
Art déco i sacrum. Spotkanie dwóch porządków
Pomysł, by przyjrzeć się sztuce sakralnej, początkowo wydawał się ryzykowny. – Obawiałyśmy się, że materiału będzie niewiele – przyznały kuratorki: profesor Anna Kostrzyńska-Miłosz i doktor Agnieszka Kasprzak-Danis. Zainteresowanie tematem przerosło jednak oczekiwania badaczy. Sesja naukowa poświęcona art déco i sacrum okazała się jedną z najbardziej intensywnych i najliczniej obsadzonych.
Design w służbie duchowości
Jednym z ciekawszych wątków ekspozycji jest relacja między pojęciem "designu" a przestrzenią sacrum. W kontekście art déco termin ten odnosi się do przedmiotów projektowanych, często powtarzalnych, użytkowych, ale jednocześnie niosących wyraźny ładunek estetyczny.
– Możemy mówić o dobrym wzornictwie zarówno w przypadku wazonu, jak i lichtarza – podkreślały badaczki. Wskazały tym samym, że granica między sztuką użytkową a sakralną nie zawsze jest jednoznaczna. W przypadku przedmiotów liturgicznych funkcja estetyczna splata się z funkcją duchową. Ornament, forma i materiał nie są tu jedynie dekoracją: mają wspierać skupienie, modlitwę, doświadczenie religijne.
Styl, który przyszło nazwać później
Co istotne, samo pojęcie "art déco" nie funkcjonowało w okresie międzywojennym. Nazwa pojawiła się dopiero w latach 60. XX wieku, inspirowana paryską wystawą z 1925 roku "Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes". Wcześniej mówiono raczej o "stylu jazzu", "stylu zig-zag" czy po prostu o nowoczesnej dekoracyjności.
"Art Déco i Sacrum" to nie tylko przegląd obiektów, ale także próba zmiany perspektywy. Nie bez znaczenia jest także tempo, w jakim powstała ekspozycja. Kuratorki miały zaledwie siedem miesięcy na jej przygotowanie: od wyboru obiektów po opracowanie katalogu. – To był skok na głęboką wodę – przyznały w audycji.
Efekt został jednak doceniony. Jedną z pierwszych osób, które wpisały się do księgi pamiątkowej, była scenografka i laureatka Oscara Ewa Braun, która pochwaliła zarówno dobór eksponatów, jak i sposób ich prezentacji.
***
Tytuł audycji: O wszystkim z kulturą
Prowadzenie: Małgorzata Nieciecka-Mac
Goście: dr hab. Anna Kostrzyńska-Miłosz i dr Agnieszka Kasprzak-Danis (kuratorki wystawy w Muzeum Archidiecezji Warszawskiej)
Data emisji: 4.05.2026
Godz. emisji: 19.10
zch
