X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
RCKL

Gender – płeć kulturowa

Ostatnia aktualizacja: 17.03.2019 15:45
Czym jest płeć w sensie biologicznym wszyscy wiemy. Każdy z nas ma swoją płeć. Rodzimy się najczęściej jako kobiety lub mężczyźni i różnimy się między sobą pod względem anatomicznym - to kwestia bezsprzeczna i uniwersalna.
Audio
  • Gender i płeć kulturowa - dr Maria Małanicz-Przybylska
zdjęcie ilustracyjne
zdjęcie ilustracyjneFoto: Pixabay

Każdy z nas również ma swój gender, czyli płeć kulturową, ale ta już tak uniwersalna nie jest. Jak pisała Simone De Beauvoir, filozofka, pisarka i feministka, nie rodzimy się kobietami - stajemy się nimi. Te często cytowane słowa oznaczają, że postrzeganie płci jest uwikłane w normy i wartości, które dominują w danej kulturze, oznacza też, że role płciowe i to, czym jest kobiecość i męskość to treści, które przyswajamy już w procesie socjalizacji od najmłodszych lat. Koncepcja gender - płci kulturowej - pojawiła się w antropologii na początku lat 80. XX wieku, ale jej źródła są stare.

Margareth Mead w latach 60. prowadziła badania nad rolami płciowymi rdzennych mieszańców Nowej Gwinei. Zauważyła, że role przyjmowane przez kobiety i mężczyzn znacznie różnią się od tych, które obowiązują w społeczeństwie amerykańskim. To, co społeczeństwa Zachodu uważały za męskie wśród niektórych społeczeństw gwinejskich było uznawane za kobiece i na odwrót. Czasem role wychowywania dzieci dzielone był równo, między obie płcie.

Na dobre zainteresowanie płcią kulturową pojawiło się w myśli feministycznej w latach 70. Jej przedstawicielki zaczęły zastanawiać się nad tym, czemu polityczna, ekonomiczna i zawodowa pozycja kobiet w zachodnim świecie jest gorsza. Odpowiedzi na to pytanie padały bardzo różne, jednak najbardziej przekonujące i powtarzane przez wielu badaczy okazało się wyjaśnienie, które zakładało, że większość kultur europejskich w postrzeganiu płci odwoływało się do stałego zestawu dychotomii, czyli wykluczających się par. Męskość łączyła się z tym, co publiczne, z kulturą i produkcją, a kobiecość z tym, co domowe, z naturą i reprodukcją. Sherry Ortner doszła do wniosku, że kobiety w wielu kulturach są przedstawiane jako bliższe naturze niż mężczyźni. Mężczyźni natomiast potrafią tą naturę okiełznać, przekształcić ją w kulturę, a zatem to oni byli predysponowani do funkcji społecznych.

W latach 80. koncepcja gender na dobre zagościła w akademickim dyskursie. Badaczom nie chodziło już tylko o dociekanie przyczyn podporządkowania kobiet, ale o wyjaśnienie kulturowych różnic pomiędzy kobietami i mężczyznami. Podważono też naturalność dychotomii natura – kultura. Jak dowodziło wielu badaczy, nie była ona wcale powszechna, lecz należy do europejskiego dyskursu filozoficznego wywodzącego się z oświecenia. Badania antropologów podkopały też tezy o uniwersalnym podporządkowaniu kobiet i dominacji mężczyzn. Olivia Harris, która zajmowała się boliwijskimi rolnikami z Andów pisała, że nie dzielili oni rzeczywistości na naturę i kulturę, tylko na dzikie i udomowione i w obu tych kategoriach kobiety i mężczyźni byli reprezentowani. Nieżonatych mężczyzn i niezamężne kobiety postrzegano jako nieudomowionych, a ich kontakty seksualne odbywały się poza domem, w dziczy. Podział na dzikie i udomowione nie łączył się z podziałem na mężczyzn i kobiety.

Kolejnym ciekawym przykładem, który burzył wcześniejsze tezy dotyczące podziału płci byli Berdasze. Berdasze to społecznie uznana kategoria transseksualistów wśród rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej. Fakt występowania takiej kategorii zakwestionował uniwersalne połączenie między płcią biologiczną a gender. Berdasze nie byli postrzegani ani jako kobiety, ani jako mężczyźni. W rzeczywistości byli częściowo kobietami i częściowo mężczyznami.

***

Przygotowała: Hanna Szczęśniak

Gość: dr Maria Małanicz-Przybylska

Data emisji: 16.03.2019 

Godzina emisji: 8.50

gs/pg

Zobacz więcej na temat: antropologia folklor

Czytaj także

Taniec, czyli ruch niezwykły

Ostatnia aktualizacja: 09.02.2019 13:49
- Ruch jest dla człowieka czymś naturalnym. Taniec to też ruch, ale jednak niecodzienny, specyficzny - opowiadała w "Abecadle etnografa" dr Ewa Klekot.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Emic i etic - dwa sposoby badania kultury

Ostatnia aktualizacja: 18.02.2019 09:00
Emic i etic to para terminów, która podkreśla podejście badawcze, ale też sposób analizy i interpretacji wybrany przez badacza kultury. Terminy te wywodzą się z językoznawstwa, w latach 50. XX wieku stworzył je amerykański lingwista Kenneth Picke.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ostatki, czyli pora kobiet

Ostatnia aktualizacja: 05.03.2019 16:49
Kiedyś karnawał, czyli czas między Bożym Narodzeniem a Wielkim Postem, był czasem niezwykłym, w całej Europie upływał pod znakiem zabaw, wesołości, uczt.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Powitanie wiosny

Ostatnia aktualizacja: 25.03.2019 10:50
- Zima była dawniej bardzo trudna do przeżycia nawet dla zamożnych, bo mróz, brak żywności żywności i choroby zbierały wtedy swoje żniwo - mówiła dr Barbara Ogrodowska.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Niedziela Palmowa

Ostatnia aktualizacja: 14.04.2019 10:00
Niedziela Palmowa w Polsce jest nazywana Niedzielą Kwietną albo Wierzbną i jest bardzo uroczystą niedzielą Wielkiego Postu, obchodzoną na tydzień przed Wielkanocą.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Czym jest kultura?

Ostatnia aktualizacja: 26.05.2018 10:00
Antropolodzy do dziś spierają się, na ile istnieje coś takiego jak "kultura". Dlaczego? To tłumaczyła znawczyni tematu dr Ewa Klekot.
rozwiń zwiń