RCKL

Boże Ciało

Ostatnia aktualizacja: 11.06.2020 07:00
Od XV wieku począwszy aż po dzień dzisiejszy w Polsce, w dzień Bożego Ciała, ze wszystkich kościołów wychodzą uroczyste procesje i idą do czterech ołtarzy ustawianych na zewnątrz świątyń.
Procesja Bożego Ciała w Łowiczu
Procesja Bożego Ciała w ŁowiczuFoto: PAP/Grzegorz Michałowski

Przy każdym ołtarzu czytana jest albo śpiewana Ewangelia i udziela się wiernym błogosławieństwa Przenajświętszym Sakramentem, na wszystkie cztery strony świata. Ceremonia ta, zgodnie z intencją Kościoła rozwijać ma kult Chrystusa w Eucharystii.

Dotychczas jeszcze, po błogosławieństwie i odejściu procesji do kolejnego ołtarza, wierni obłamują gałązki, ze stojących przy nim brzózek i zabierają je ze sobą do domu. Niegdyś wierzono, że wzięta z ołtarza witka skutecznie płoszy czarownice i niweczy ich praktyki.

W interpretacji ludowej ta sama w gruncie rzeczy intencja rozumiana jest nieco inaczej. Oto Bóg opuszcza kościoły, schodzi z ołtarzy i idzie pomiędzy ludzi, żeby być blisko ich zwyczajnych spraw.

Polskie procesje Bożego Ciała są bardzo uroczyste, okazałe i piękne. Niesie się w nich chorągwie kościelne i przybrane kwiatami feretrony. Tłumnie uczestniczą w nich wierni, a wśród nich wojskowi i strażacy w galowych mundurach oraz wojskowe i strażackie orkiestry. Nie brakuje także dziewczynek w bieli sypiących kwiaty i ministrantów z dzwonkami. W miastach i na wsi, ze starannością i przy czynnym udziale parafian, buduje się ołtarze procesyjne. W dekoracji ołtarzy starym obyczajem zawsze znajdują się brzózki i kwiaty ogrodowe. Własne ołtarze zwyczajowo wystawiają i dekorują różne grupy zawodowe: górnicy, rolnicy, rybacy, strażacy.

W interpretacji ludowej ta sama w gruncie rzeczy intencja rozumiana jest nieco inaczej. Oto Bóg opuszcza kościoły, schodzi z ołtarzy i idzie pomiędzy ludzi, żeby być blisko ich zwyczajnych spraw.

W oknach i na balkonach domów znajdujących się przy drodze lub ulicy, którymi przechodzi procesja umieszcza się zawsze symbole religijne i kwiaty.

Dotychczas jeszcze, po błogosławieństwie i odejściu procesji do kolejnego ołtarza, wierni obłamują gałązki, ze stojących przy nim brzózek i zabierają je ze sobą do domu. Niegdyś wierzono, że wzięta z ołtarza witka skutecznie płoszy czarownice i niweczy ich praktyki.

W przeszłości pozostawiano wianki w kościele przez całą oktawę (osiem dni), aby nabrały dobroczynnej, świętej mocy i dopiero wtedy zabierano je do domu. Wieszano je nad drzwiami wejściowymi, w sieni i w izbie, zwykle nad świętym obrazem. Wierzono, że chronią dom przed pożarem, burzą i uderzeniem pioruna, wszelkim nieszczęściem, złym urokiem i przed czarownicami, których aktywność potęgować się miała właśnie w Boże Ciało. Powszechnie wierzono, że prowadzący procesję ksiądz może rozpoznać czarownice, jeśli podczas błogosławieństwa wiernych, spojrzy w tłum przez monstrancję z hostią. Może wówczas zobaczyć jak stoją pomiędzy innymi kobietami, a różnią się od nich tym, że noszą na głowie, niewidzialne dla innych, skopki na mleko.

Wianki poświęcone w Boże Ciało lub w oktawę miały zastosowanie w różnych domowych praktykach. Przechowywano je więc w stajni lub oborze, aby chroniły zwierzęta przed zarazą. Wierzono także, że poświęcone ziele chroni zboża i warzywa przed szkodnikami. Z suchych, wykruszonych z wianka, ziół przyrządzano różne lecznicze napary. Zioła poświęcone w kościele palono na węgielkach i okadzano nimi dom, odczyniając uroki, a także chorych ludzi i niedomagające zwierzęta, jeśli podejrzewano, że ich cierpienie i niemoc jest następstwem złego uroku i czarów.

***

Tekst pochodzi z książki "Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne" dr Barbary Ogrodowskiej, wyd. Muza, Warszawa 2010.

Opracowała: Hanna Szczęśniak

gs


Zobacz więcej na temat: folklor

Czytaj także

Środa Popielcowa

Ostatnia aktualizacja: 25.02.2020 12:00
Dzień ten jest zapowiedzią nowego, wiosennego cyklu obrzędowego – rozpoczyna wielki post wielkanocny.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wielki Post

Ostatnia aktualizacja: 27.02.2020 08:30
Pierwsze wzmianki źródłowe o poście poprzedzającym Wielkanoc i o Wielkanocy zawdzięczamy Tertulianowi, rzymskiemu pisarzowi chrześcijańskiemu, żyjącemu w II wieku. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Przywołujemy wiosnę

Ostatnia aktualizacja: 19.03.2020 09:09
W czasie Wielkiego Postu, niezależnie od wszystkich praktyk kościelnych, odbywały się także praktykowane przez stulecia odwieczne obrzędy ludowe przywoływania wiosny.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Święto Zwiastowania Najświętszej Marii Panny

Ostatnia aktualizacja: 24.03.2020 10:00
Święto to zawsze kojarzyło się z początkiem wiosny o wiele bardziej, niż wcześniejsza o kilka dni, figurująca w oficjalnym kalendarzu data 21 marca, od której liczy się astronomiczna i kalendarzowa wiosna.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Niedziela Palmowa

Ostatnia aktualizacja: 05.04.2020 09:00
W całej Polsce w Niedzielę Palmową we wszystkich kościołach na każdym nabożeństwie święci się palmy, zaś po sumie (głównym nabożeństwie niedzielnym) odbywają się uroczyste procesje z palmami.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wielki Tydzień

Ostatnia aktualizacja: 06.04.2020 09:00
W przeszłości w Wielką Środę, Wielki Czwartek lub nawet w Wielki Piątek w całej niemal Polsce odbywały się judaszki.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wielkanoc

Ostatnia aktualizacja: 10.04.2020 06:00
W symbolice i obchodach chrześcijańskiej Paschy, nazwanej później Wielkanocą przetrwały pewne ślady odwiecznych wierzeń i mitów oraz relikty pradawnych świąt powitania wiosny i kultu roślin, odradzających się po zimowej wegetacji.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zielone Świątki

Ostatnia aktualizacja: 30.05.2020 07:50
Zielone Świątki to ludowa nazwa święta kościelnego Zesłania Ducha Świętego uznanego za jedno z najstarszych i największych świąt w kościelnym kalendarzu liturgicznym. Z obchodami kościelnymi Zielonych Świątek łączyły się obrzędy ludowe powitania wiosny, święta rolnicze i pasterskie.
rozwiń zwiń