Historia

Jan Kochanowski – mistrz poezji z Czarnolasu

Ostatnia aktualizacja: 22.08.2019 06:45
– Jan Kochanowski wyprowadził polszczyznę z cienia języka mówionego i wprowadził ją do pisma. Ujawnił, jak bogata i integralna była polszczyzna, to był kopernikański przełom – powiedział w Polskim Radiu pisarz Wiesław Myśliwski.
Audio
  • O młodości Jana Kochanowskiego w audycji "Mieć 19 lat". (PR, 14.12.2005)
  • Postać Jana Kochanowskiego w cyklu "Biografia milenijna". (PR, 30.01.2000)
  • Prof. Jolanta Choińska-Mika o polskiej literaturze i muzyce XVI wieku w audycji "Kronika polska". (PR, 21.03.2001)
Karol Miller, Odwiedziny Zamoyskiego w Czarnolesie (1877)
Karol Miller, "Odwiedziny Zamoyskiego w Czarnolesie" (1877)Foto: Wikimedia Commons/Domena Publiczna

22 sierpnia 1584 roku umarł Jan Kochanowski, wybitny poeta epoki renesansu. Zgon nastąpił nagle w trakcie obrad sejmu w Lublinie, prawdopodobnie wskutek udaru mózgu.

Młodość

Jan Kochanowski był bardzo zdolnym młodzieńcem, który zdobył uznanie swoich wychowawców. Urodził się w 1530 roku w rodzinnym majątku w Sycynie i jako nastolatek rozpoczął studia na Akademii Krakowskiej.

– Pochodził ze średniej szlachty małopolskiej, miał dosyć liczną rodzinę. Ojciec zmarł dosyć wcześnie, więc możemy się domyślać, że młodzieńcze lata wypełniały mu starania o zabezpieczenie finansowe, ale jednocześnie o wykształcenie i edukację – powiedział Piotr Dmitrowicz w audycji "Mieć 19 lat".

W 1551 roku studiował w Królewcu, a w następnym roku przeniósł się do Włoch i rozpoczął naukę w Padwie. We Włoszech przebywał z przerwami do 1559 roku, w tym czasie odwiedził też Francję.

Życie dworskie

Po śmierci rodziców powrócił do Polski i objął w spadku część majątku, który następnie oddał w dzierżawę rodzinie. W tym czasie pełnił służbę na dworach magnackich. Dzięki protekcji dostał posadę na dworze królewskim i objął funkcję sekretarza Zygmunta II Augusta.

Krążył wokół wielkich osób ówczesnej polityki. Wziął udział m.in. w sejmie lubelskim w 1569 roku, w którego trakcie uchwalono akt unii lubelskiej, powołującej Rzeczpospolitą Obojga Narodów.

450. rocznica zawarcia Unii Lubelskiej - zobacz serwis specjalny

Na tym samym sejmie odbył się hołd księcia pruskiego Albrechta Fryderyka Hohenzollerna przed królem Zygmuntem Augustem. Kochanowski opisał to wydarzenie w utworze "Proporzec albo hołd pruski", w którym sławił potęgę Rzeczpospolitej.

Narodziny legendy w Czarnolesie

Kilka lat później wycofał się z życia dworskiego i postanowił poświęcić się w większym stopniu twórczości literackiej. W 1574 roku przeprowadził się do dworku w Czarnolesie, znajdującym się w jego rodzinnych stronach na ziemi radomskiej. Wiosną 1575 roku ożenił się z Dorotą Podlodowską i założył rodzinę.

Przeprowadzka nie oznaczała ucieczki od świata, a Jan Kochanowski wciąż udzielał się w życiu publicznym i brał udział w sejmach walnych. Odnowił wówczas przyjaźń z Janem Zamoyskim, na którego wesele napisał tragedię "Odprawa posłów greckich".

Lata mieszkania w Czarnolesie przyniosły nie tylko upragniony spokój i poświęcenie się pracy literackiej, ale również osobiste tragedie rodzinne. W końcu lat 70. XVI wieku najpierw zmarł jego starszy brat Kasper, a następnie malutka córka Urszula. Jan Kochanowski bardzo ciężko przeżył stratę dziecka i poświęcił mu monumentalny cykl żałobnych trenów, uznawanych za największe dzieło poety. Opowiadają o cierpieniu i pokonywaniu żałoby.

Twórczość i spuścizna

Jego poezja cechowała się niesłychaną różnorodnością, poruszał poważne i lekkie tematy. Chciał przekazać odbiorcom kompletny pogląd na świat, postrzeganie wszystkich aspektów życia. Pisał treny, refleksyjne pieśni, psalmy, ale również lekkie i zabawne fraszki.

XVI wiek był momentem ukształtowania współczesnej polszczyzny. Jednym z jej współtwórców był Jan Kochanowski.

– Jan Kochanowski był niewątpliwie największym polskim twórcą doby odrodzenia, który mógł konkurować z największymi mistrzami starożytności. Najlepszym świadectwem wielkości Kochanowskiego jest fakt, że ciągle badacze literatury znajdują coś nowego – stwierdziła prof. Jolanta Choińska-Mika w audycji "Kronika polska".

sa

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Unia lubelska - początek Rzeczpospolitej Obojga Narodów

Ostatnia aktualizacja: 01.07.2020 05:45
1 lipca 1569 roku zawarta została unia polsko-litewska, tym samym powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów. Wspólne państwo Polaków i Litwinów trwało przez ponad dwa wieki – aż do czasu, kiedy zniknęło z mapy Europy po rozbiorach w 1795 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wespazjan Kochowski - poeta, historyk, sarmata

Ostatnia aktualizacja: 06.06.2020 05:30
- Sienkiewicz zawdzięcza Kochowskiemu bardzo wiele, zarówno jeśli chodzi o materiały historyczne, jak o artystyczny wyraz, pewną atmosferę, która przeniknęła do dzieła autora "Potopu" - słyszymy w audycji "Nad kartami poetów".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Marcin Kromer - autor pierwszego przewodnika po Polsce

Ostatnia aktualizacja: 23.03.2020 05:35
431 lat temu, 23 marca 1589, zmarł Marcin Kromer, biskup warmiński, humanista, historyk i sekretarz królewski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ks. Jakub Wujek - kunsztowny przekład Biblii

Ostatnia aktualizacja: 25.08.2019 06:00
Przez kilkaset lat przekład renesansowego jezuity był najważniejszym polskim tłumaczeniem Biblii. - Stworzył arcydzieło. Słownictwo, którego używał było niezwykle ekspresywne - mówiła na antenie Polskiego Radia językoznawczyni prof. Jadwiga Puzynina.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Odprawa posłów greckich" - nestor polskich dramatów

Ostatnia aktualizacja: 12.01.2018 06:00
440 lat temu, 12 stycznia 1578, na weselu podkanclerza koronnego Jana Zamoyskiego i Krystyny Radziwiłłówny odbyła się premiera "Odprawy posłów greckich" Jana Kochanowskiego.
rozwiń zwiń