Historia

Starożytni mieszkańcy Jerozolimy chorowali przez pasożyty - dowodzi badanie antycznej toalety

Ostatnia aktualizacja: 29.01.2022 05:40
Liczące 2700 lat szczątki jaj pasożytów jelitowych odkryto w szambie w ogrodzie luksusowej posiadłości odkrytej przy promenadzie Armon Hanatziv w Jerozolimie. Obecność pasożytów jelitowych świadczy o ze złych warunków higienicznych i sanitarnych, które prowadziły do choroby objawiających się m.in. bólami brzucha i biegunką, być może nawet niedożywieniem i opóźnieniami rozwojowymi u dzieci.
Krajobraz Jerozolimy w latach 20. XX w.
Krajobraz Jerozolimy w latach 20. XX w. Foto: Matson Photo Service/Biblioteka Kongresu USA/dp

Badania przeprowadzone przez Uniwersytet w Tel Awiwie i Izraelski Urząd ds. Zabytków (Israel Antiquities Authority) ujawniły na terenie wykopalisk pozostałości jaj robaków jelitowych pod kamienną toaletą w okazałej prywatnej posiadłości. Pozostałości jaj należą do czterech różnych rodzajów pasożytów jelitowych: glisty, tasiemca, włosogłówki i owsika. Według badaczy, kamienna deska klozetowa znajdowała się w "toalecie" posiadłości, a obecność robaków wskazuje, że nawet zamożni mieszkańcy Jerozolimy w tamtych czasach cierpieli z powodu chorób i epidemii. Artykuł na ten temat został niedawno opublikowany w czasopiśmie International Journal of Paleopathology.


Ryby Biblia 1200 Wiki .png
Mimo biblijnego zakazu starożytni Judejczycy spożywali niekoszerne ryby

Badaniami kierowała dr Dafna Langgut z Uniwersytetu w Tel Awiwie, dyrektor Laboratorium Archeobotaniki i Starożytnych Środowisk w Instytucie Archeologii i Muzeum Historii Naturalnej Steinhardta. Dr Langgut pobrała próbki osadów spod kamiennej toalety, gdzie znajdowało się szambo. Następnie, w swoim laboratorium, chemicznie wyodrębniła jaja pasożytów, obejrzała je pod mikroskopem i zidentyfikowała. Szczątki jaj zostały odkryte w ramach wykopalisk ratowniczych prowadzonych przez Israel Antiquities Authority na promenadzie Armon Hanatziv w Jerozolimie.

Niebezpieczne pasożyty 

- Wyniki tego badania są jednymi z najwcześniejszych zaobserwowanych w Izraelu do tej pory - mówi dr Langgut. - Są to trwałe jaja, a w specjalnych warunkach, jakie zapewniało szambo, przetrwały prawie 2700 lat.

Robaki jelitowe to pasożyty, które powodują takie objawy jak bóle brzucha, nudności, biegunkę i swędzenie. 

- Niektóre z nich są szczególnie niebezpieczne dla dzieci i mogą prowadzić do niedożywienia, opóźnień w rozwoju, uszkodzenia układu nerwowego, a w skrajnych przypadkach nawet do śmierci - wyjaśnia badaczka.

Dr Langgut uważa, że choroby jelitowe w tamtych czasach mogły być spowodowane złymi warunkami sanitarnymi, które spowodowały zanieczyszczenie kałem żywności i wody pitnej. Mogły też wynikać z braku świadomości higieny, np. niemycia rąk. Inne możliwe źródła zakażenia to wykorzystanie ludzkich odchodów do nawożenia upraw polowych oraz spożywanie niewłaściwie przyrządzonej wołowiny lub wieprzowiny.

Przy braku leków wyleczenie z robaków jelitowych było trudne lub wręcz niemożliwe, a zarażeni mogli cierpieć z powodu pasożytów do końca życia. Jest więc całkiem możliwe, że wyniki badań wskazują na uciążliwą i długotrwałą chorobę zakaźną (porównywalną do wszawicy i owsicy w dzisiejszych przedszkolach i podstawówkach), która dotykała całą populację.

Toaleta była luksusem 

Ya'akov Billig, dyrektor wykopalisk z ramienia Israel Antiquities Authority, wyjaśnia, że odkryta posiadłość królewska pochodzi z połowy VII w. p.n.e., czyli w okresie poprzedzającym niewolę babilońską.


Według Billiga, na miejscu znaleziono wspaniałe kamienne artefakty o niezwykłej jakości wykonania, takie jak zdobione kamienne kapitały (w stylu protoeolskim), których ilość i jakość nie była jeszcze obserwowana w starożytnym Izraelu. Obok rezydencji znajdował się spektakularny ogród z zapierającym dech w piersiach widokiem na Miasto Dawida i Górę Świątynną. To właśnie tutaj, wraz z pozostałościami drzew owocowych i ozdobnych, znaleziono szambo, z którego próbki pobrała Langgut. Było ono zwieńczone kwadratową wapienną instalacją z otworem w środku, zidentyfikowanym jako otwór spustowy toalety.


Toaleta odnaleziona w jerozolimskiej posiadłości. Toaleta odnaleziona w jerozolimskiej posiadłości.

Zdaniem badaczy, toalety były niezwykle rzadkie w tamtych czasach i stanowiły symbol statusu - luksusowe udogodnienie, na które mogli sobie pozwolić tylko bogaci i wysoko postawieni. Jak uczy Talmud: "Kto jest zamożny? Rabbi Josef mówi: Każdy, kto ma łazienkę blisko swojego stołu'". (Talmud Babliloński, Szabat 25:2).

 - Badania takie jak to pomagają nam udokumentować historię chorób zakaźnych na naszym terenie i dają nam wgląd w życie ludzi w czasach starożytnych - podsumowuje dr Langgut i dodaje, że prowadzi obecnie dodatkowe analizy osadów zebranych z szamba, aby poznać dietę i zioła lecznicze stosowane w Jerozolimie w późnej epoce żelaza.

EurekaAlert!/bm

Czytaj także

Archeolodzy twierdzą, że odnaleźli miejsce, w którym Salome poprosiła o głowę Jana Chrzciciela

Ostatnia aktualizacja: 08.01.2021 05:40
Zdaniem węgierskiego uczonego dr Gyozo Vörösa, nisza tronowa w ruinach siedziby Heroda Antypasa jest miejscem słynnego tańca pasierbicy władcy. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Brakujące ogniwo" w dziejach alfabetu odnalezione? Niezwykłe odkrycie w Izraelu

Ostatnia aktualizacja: 19.04.2021 05:40
Zdaniem naukowców licząca ok. 3450 lat inskrypcja na fragmencie słoja odnalezionego w ruinach miasta Lakisz jest najstarszym zabytkiem pisma alfabetycznego na terenach południowego Lewantu i może świadczyć o przeniesieniu wynalazku alfabetu z Egiptu do Azji Mniejszej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Izrael: Odkryto nieznany dotąd prehistoryczny gatunek człowieka.

Ostatnia aktualizacja: 25.06.2021 05:50
Nieznany dotychczas gatunek człowieka, który żył 130 tys. lat temu, odkryto na terenie Izraela podczas wykopalisk archeologicznych – informują naukowcy na łamach najnowszego numeru tygodnika "Science".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zniszczenie Sodomy i Gomory jak katastrofa tunguska? Naukowcy: winę ponosił meteoryt

Ostatnia aktualizacja: 25.10.2021 05:50
Zagłada Tall el-Hammam, miasta z epoki brązu położonego w Dolinie Jordanu, mogła stać się inspiracją dla biblijnej historii o unicestwieniu osad słynących z grzechu i występku. Winę mógł ponosić kosmiczny kataklizm o sile tysiąca bomb zrzuconych na Hiroszimę.  
rozwiń zwiń