Historia

Poznański Czerwiec - największa masakra w historii PRL

Ostatnia aktualizacja: 28.06.2020 06:00
W czerwcu 1956 roku na ulice Poznania wysłano około 8 tys. żołnierzy, 300 czołgów, kilkadziesiąt transporterów opancerzonych i samoloty.
Manifestacja na ul. Armii Czerwonej (obecnie Święty Marcin)
Manifestacja na ul. Armii Czerwonej (obecnie Święty Marcin) Foto: Wikipedia CC/autor nieznany

28 czerwca 1956 roku robotnicy w poznańskich Zakładach im. Stalina (obecnie im. Hipolita Cegielskiego) rozpoczęli strajk generalny, który przerodził się w wielotysięczną manifestację, a następnie w walki uliczne.

Więcej na stronie serwisu specjalnego www.poznan56.polskieradio.pl

O godzinie 6.30 zakładowe syreny dały znak do rozpoczęcia protestu. Robotnicy opuścili zakład i w zwartym pochodzie ruszyli pod siedziby Miejskiej Rady Narodowej i Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Do protestujących przyłączali się pracownicy innych zakładów.

Posłuchaj
00:28 Wypowiedź Stanisława Matyi_czerwiec 56.mp3 - Gdy robotnicy wyszli na ulicę wraz z sygnałem fabrycznej syreny, wydarzenia potoczyły się błyskawicznie - archiwalna wypowiedź Stanisława Matyi, nieformalnego przywódcy Poznańskiego Czerwca.

 

Demonstranci śpiewali po drodze hymn narodowy, "Rotę" i pieśni religijne, między innymi "Boże, coś Polskę" z frazą "Ojczyznę wolną racz nam wrócić Panie". Pojawiły się biało-czerwone sztandary i transparenty z hasłami ekonomicznymi, np. "Żądamy podwyżki płac", "Chcemy chleba", "Jesteśmy głodni", "My chcemy wolności" czy "Precz z czerwoną burżuazją".

Poznań 1956 - zobacz serwis specjalny

Zgromadzony o godzinie 9. na placu Józefa Stalina (obecnie Adama Mickiewicza) tłum liczył około 100 tys. osób. Delegacja manifestantów spotkała się z przewodniczącym prezydium Miejskiej Rady Narodowej Franciszkiem Frąckowiakiem i zażądała przyjazdu premiera Józefa Cyrankiewicza lub I sekretarza KC PZPR Edwarda Ochaba. Następnie delegacja spotkała się z sekretarzem propagandy KW PZPR Wincentym Kraśką, gdzie ponowiła wcześniejsze żądania. Kraśko próbował przemówić do tłumu, ale ludzie nie chcieli słuchać partyjnej nowomowy.

Wkrótce zaczęto plądrować budynki władz, manifestanci wkroczyli do gmachu MRN i KW PZPR. Pozrywano czerwone sztandary i wywieszono hasła protestacyjne. W tłumie rozeszła się nieprawdziwa plotka o aresztowaniu robotniczej delegacji. Część protestujących ruszyła pod więzienie przy ulicy Młyńskiej, żeby uwolnić rzekomo aresztowanych robotników. Po wtargnięciu do więzienia zdobyto około 80 jednostek broni i amunicji.


Posłuchaj
00:18 Pisarz Egon Naganowski _czerwiec 56.mp3 Pisarz Egon Naganowski, ranny w protestach czerwcowych, wspomina noc z 28 na 29 czerwca i atmosferę solidarności wśród protestujących.

 

W tym czasie inna grupa robotników ruszyła na ulicę Jana Kochanowskiego, gdzie mieścił się gmach Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Manifestanci zostali oblani wodą z hydrantów, na co odpowiedzieli kamieniami. Około godz. 10.40 z okien Urzędu Bezpieczeństwa padły pierwsze strzały. Rozpoczęła się wymiana ognia, a wkrótce walki objęły całe miasto. Robotnicy używali butelek z benzyną oraz broni zdobytej w więzieniu i na posterunkach MO, w sumie około 200 sztuk broni.

Do tłumienia demonstracji postanowiono użyć wojska. Władze wprowadziły blokadę telekomunikacyjną miasta i godzinę policyjną między 21 a 4 rano.

29 czerwca wieczorem premier Józef Cyrankiewicz wygłosił przemówienie radiowe, w którym padła między innymi słynna groźba, że "każdy prowokator czy szaleniec, który odważy się podnieść rękę przeciw władzy ludowej, niech będzie pewien, że mu tę rękę władza ludowa odrąbie".

Posłuchaj
00:11 Józef Cyrankiewicz straszy odrabywaniem rak Przemówienie premiera Józefa Cyrankiewicza (PR, 29.06.1956)

Pojedyncze walki w mieście trwały jaszcze 30 czerwca rano.

Brakuje dokładnych danych co do ofiar. W dawniejszej literaturze przedmiotu podawano liczbę 73 lub 74. Najnowsze badania mówią o 57 ofiarach, a pion śledczy IPN podaje liczbę 58. Najmłodszą ofiarą buntu był Romek Strzałkowski, który miał zaledwie 13 lat.

pd/mk/im

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Chcemy chleba i wolności!

Ostatnia aktualizacja: 20.06.2011 14:45
Poznański czerwiec był pierwszym w dziejach PRL buntem robotniczym o znaczeniu ogólnopolskim. Według historyków było to ostatnie zbrojne powstanie i pierwszy strajk na taką skalę przeciwko komunistycznym władzom.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Chcemy Polski katolickiej, a nie bolszewickiej - Poznań `56

Ostatnia aktualizacja: 28.06.2011 06:00
28 i 29 czerwca 1956 r. w Poznaniu doszło do robotniczych protestów, które przerodziły się w walki uliczne. Władze komunistyczne do ich stłumienia użyły wojska. W konsekwencji śmierć poniosło ponad 70 osób, rannych było co najmniej 600.
rozwiń zwiń

Czytaj także

71 lat temu powstała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Ostatnia aktualizacja: 14.12.2019 05:40
– Towarzysze! Obecny kongres zjednoczeniowy to wielkie i radosne przeżycie dla każdego człowieka pracy w naszym kraju – mówił 15 grudnia 1948 prezydent Bolesław Bierut. – Na tę chwilę, wielką i radosną długo czekała cała polska klasa robotnicza.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Czerwiec '56. "Na początku chodziło o chleb"

Ostatnia aktualizacja: 25.06.2016 18:00
– Bieda była powszechna. W Poznaniu części ludzi żyło się gorzej, niż przed wojną. Podłoże strajków było ekonomiczne, ale szybko dołączyły do tego inne hasła – mówiła historyk dr hab. Dorota Skotarczak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Poznański Czerwiec 1956. Wciąż nie wiadomo, dlaczego zginął Romek Strzałkowski

Ostatnia aktualizacja: 26.06.2016 09:36
Zastrzelony 28 czerwca 1956 roku trzynastolatek stał się symbolem robotniczego buntu i jego krwawego stłumienia.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Procesy poznańskie i bestialskie przesłuchania

Ostatnia aktualizacja: 28.06.2016 22:48
Do pierwszych zatrzymań protestujących w Czerwcu 1956 roku dochodziło tuż po protestach. Wiele osób było bestialsko traktowanych i mocno bitych w czasie przesłuchań. Zatrzymywano nie tylko robotników, ale również młodzież, co do której były podejrzenia, że brała udział w protestach.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Czerwiec – ważny miesiąc najnowszej historii Polski

Ostatnia aktualizacja: 30.06.2017 21:00
Czerwiec 1956 i 1976 to czas, kiedy mieszkańcy Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej wyszli na ulice. W Polskim Radiu 24, w audycji „Pamiętaj, to Solidarność”, prof. Jerzy Eisler, historyk, mówił m.in. o podobieństwach i różnicach dotyczących obu wystąpień.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Poznański Czerwiec. Pierwszy masowy bunt w PRL

Ostatnia aktualizacja: 23.06.2019 11:48
– Nie był to pierwszy protest poznańskich robotników. Już w 1955 roku dochodziło do przerw w pracy, które miały dać kierownictwu do zrozumienia, że pracownicy są niezadowoleni. Nie groziły one jeszcze jednak komunistom utratą twarzy z powodu tego, że nie panują nad sytuacją – powiedział historyk prof. Konrad Białecki. W audycji "PRL – historia prawdziwa" rozmowa o największej masakrze w Polsce po II wojnie światowej.
rozwiń zwiń