Redakcja Polska

Stasys Eidrigevičius: dialog z Čiurlionisem ponad czasem i granicami

29.01.2026 12:13
Gościem Polskiego Radia dla Zagranicy był Stasys Eidrigevičius – wybitny artysta wizualny, malarz, grafik, autor plakatów i książek artystycznych. Urodzony na Litwie, od dekad związany z Polską, od lat buduje mosty między kulturami, językami i dziedzinami sztuki. Mosty między Polską a Litwą. Okazją do rozmowy była jego najnowsza publikacja "Hommage à Čiurlionis", wydana w trzech językach: litewskim, polskim i angielskim.
Audio
  • Ze Stasysem Eidrigevičiusem, wybitnym artystą wizualnym, malarzem, grafikiem, autor plakatów i książek artystycznych, rozmawiała Halina Ostas [posłuchaj]
Promocja książki Hommage  iurlionis w Ambasadzie Republiki Litewskiej w Warszawie
Promocja książki "Hommage à Čiurlionis" w Ambasadzie Republiki Litewskiej w WarszawieFoto: Halina Ostas/PRdZ

Książka jest jednocześnie katalogiem i artystycznym zapisem dialogu z twórczością Mikalojusa Konstantinasa Čiurlionisa – jednego z najwybitniejszych artystów litewskich, malarza i kompozytora. Jak podkreśla Eidrigevičius, impuls do jej powstania sięga roku 2018, kiedy artysta przygotował wystawę w domu Čiurlionisa w Druskiennikach.

– To była rozmowa z Čiurlionisem – mówił artysta. – Odwiedziłem jego dom, zobaczyłem przedmioty codziennego użytku: łóżko, stół, instrumenty. To wszystko bardzo przypomniało mi dom moich rodziców na litewskiej wsi, niedaleko Poniewieża. Wtedy zacząłem rysować.

Pierwszym impulsem stały się litery imienia i nazwiska artysty – Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (MKČ) – które Eidrigevičius zaczął przetwarzać w formie rysunków i pastelowych prac o charakterze metaforycznym. Kluczową rolę odegrały także szkicowniki z reprodukcjami rysunków Čiurlionisa, w których artysta zauważył puste strony.

– Pomyślałem: skoro puste, to trzeba coś narysować – wspominał. – I tak jego rysunki zaczęły mieszać się z moimi.

Promocja  książki "Hommage à Čiurlionis" w Ambasadzie Republiki Litwy w Warszawie Promocja książki "Hommage à Čiurlionis" w Ambasadzie Republiki Litewskiej w Warszawie

Ten dialog stał się podstawą obecnej wystawy w Stasys Museum w Poniewieżu, czynnej do końca lutego. Ekspozycja została zaprojektowana w taki sposób, by rysunki obu artystów przenikały się dosłownie: prace Čiurlionisa i Eidrigevičiusa umieszczone są na oddzielnych taflach szkła, które nakładają się na siebie, tworząc nowe znaczenia.

Wystawa ma charakter wędrujący – po Poniewieżu trafi do Kowna, a w planach są kolejne prezentacje, również poza Litwą. Sam artysta marzy, by projekt zawitał także do Polski, a być może do Japonii, gdzie w marcu otwierana jest duża wystawa poświęcona Čiurlionisowi.

Jak podkreśla Stasys Eidrigevičius, łączy go z Čiurlionisem więcej, niż mogłoby się wydawać: obaj tworzyli pastelami, obaj funkcjonowali na styku kultur polskiej i litewskiej, obaj posługiwali się językiem metafory i baśni. Różniła ich epoka, ale nie wrażliwość.

Promocja  książki "Hommage à Čiurlionis" w Ambasadzie Republiki Litwy w Warszawie Promocja książki "Hommage à Čiurlionis" w Ambasadzie Republiki Litewskiej w Warszawie

Szczególną rolę w tej relacji odgrywa muzyka. Artysta opowiadał o performansach, w których rysował na żywo do muzyki Čiurlionisa – zarówno w Poniewieżu, jak i wcześniej w Gdańsku. Rysunek stawał się wówczas odpowiedzią na dźwięk, a proces twórczy – rozmową między linią a melodią.

– Czasami tworzę w ciszy, a czasami w muzyce – mówił. – Ręka wędruje po papierze, powstaje linia, plama, kompozycja. To jest rozmowa z muzyką.

W rozmowie powrócił także temat litewskiego folkloru, głęboko obecnego w twórczości artysty. Stasys Eidrigevičius odwoływał się do swojego dzieciństwa na wsi, do prostego, ciężkiego życia, obserwacji natury, zwierząt i ludzi. Te doświadczenia znalazły wyraz nie tylko w sztukach wizualnych, ale także w literaturze – m.in. w poemacie Śpiewająca głowa koguta.

Promocja  książki "Hommage à Čiurlionis" w Ambasadzie Republiki Litwy w Warszawie Promocja książki "Hommage à Čiurlionis" w Ambasadzie Republiki Litewskiej w Warszawie

Nie zabrakło również refleksji nad tożsamością. Artysta podkreślał, że nie dzieli siebie na „litewskiego” i „polskiego”, lecz łączy oba światy. Dwujęzyczność i życie pomiędzy kulturami traktuje jako naturalność i wartość, którą chętnie przekazuje młodszym pokoleniom.

– Języki otwierają drzwi – mówił. – Można łączyć ludzi, tłumaczyć, rozmawiać. To bardzo ważne.

Wspomniał także o przyjaźniach z polskimi twórcami, w tym z Tadeuszem Różewiczem, którego wspominał jako osobę niezwykle serdeczną i pełną humoru. Już wkrótce we Wrocławiu ukaże się książka wspomnieniowa o poecie, zawierająca także tekst Stasysa Eidrigevičiusa.

Stasys Eidrigevičius podczas rozmowy z Polskim Radiem dla Zagranicy Stasys Eidrigevičius podczas rozmowy z Polskim Radiem dla Zagranicy

Rozmowa z Polskim Radiem dla Zagranicy była nie tylko opowieścią o książce Hommage à Čiurlionis, lecz także o sztuce jako dialogu – ponad czasem, językami i granicami.

Ze Stasysem Eidrigevičiusem, wybitnym artystą wizualnym, malarzem, grafikiem, autor plakatów i książek artystycznych, rozmawiała Halina Ostas.

Rozmowy prezydentów Polski i Litwy. Wśród tematów obronność i bezpieczeństwo

08.09.2025 14:14
O bezpieczeństwie, obronności i obecności wojskowej żołnierzy amerykańskich rozmawiał w Wilnie prezydent Karol Nawrocki z litewskim przywódcą Gitanasem Nausedą. Jest to trzecia oficjalna wizyta zagraniczna polskiego prezydenta. Wcześniej Karol Nawrocki odwiedził Waszyngton i Watykan. Prezydent Karol Nawrocki podczas wspólnej konferencji prasowej mówił o znaczeniu jego wizyty na Litwie.

"Przyjaźń polsko-litewska filarem bezpieczeństwa w regionie". Spotkanie premierów Polski i Litwy w Warszawie

11.10.2025 18:49
„Przyjaźń polsko-litewska nie wymaga żadnego uzasadnienia - to wspólna historia, geopolityczne interesy i bardzo dobra współpraca bilateralna” - oświadczył Premier Donald Tusk po spotkaniu w Warszawie z szefową litewskiego rządu Ingą Ruginienė. Rozmowy dotyczyły m.in. bezpieczeństwa i zacieśniania współpracy obronnej w regionie oraz sytuacji w Ukrainie. Polska i Litwa zapowiedziały również wspólne działania na rzecz ograniczenia zagrożeń związanych z nielegalną migracją.

Trasa Via Baltica gotowa. Prezydenci Polski i Litwy dokonali uroczystego otwarcia

21.10.2025 11:35
Trasa Via Baltica pokazuje, że relacje polsko-litewskie są na najwyższym poziomie - powiedział prezydent Karol Nawrocki po uroczystości otwarcia odcinka autostrady łączącej Polskę i Litwa. Kraje Europy środkowo-wschodniej pokazują, że potrafią realizować ważne projekty - dodał.

Na Litwie rozmowy prezydentów Nawrockiego i Nausedy z udziałem prezydenta Zełenskiego

25.01.2026 13:11
W niedzielę przed południem w Pałacu Prezydenckim w Wilnie rozpoczęły się rozmowy delegacji prezydentów Polski i Litwy: Karola Nawrockiego i Gitanasa Nausedy, w ramach roboczej wizyty polskiego przywódcy w tym kraju.