Historia

Marcin Kromer - autor pierwszego przewodnika po Polsce

Ostatnia aktualizacja: 23.03.2020 05:35
431 lat temu, 23 marca 1589, zmarł Marcin Kromer, biskup warmiński, humanista, historyk i sekretarz królewski.
Audio
  • "Pierwszy bedeker polski" - audycja Hanny Lisieckiej z cyklu "Na marginesach literatury" poświęcona dziełu "Polska, czyli o położeniu, obyczajach, urzędach Rzeczypospolitej Królestwa Polskiego" i jego autorowi Marcinowi Kromerowi. (PR, 6.08.2006)
Marcin Kromer był również teoretykiem muzyki i dyplomatą, pełnił funkcję biskupa warmińskiego i królewskiego sekretarza. Na zdj. fragm. portretu Kromera, ok. 1688-1703 r.
Marcin Kromer był również teoretykiem muzyki i dyplomatą, pełnił funkcję biskupa warmińskiego i królewskiego sekretarza. Na zdj. fragm. portretu Kromera, ok. 1688-1703 r. Foto: Wikimedia/domena publiczna

Kromer pochodził ze stanu mieszczańskiego. Urodził się w niemieckiej rodzinie w Bieczu, 11 listopada 1512 roku. Studiował w Akademii Krakowskiej, po której ukończeniu pracował w kancelarii królewskiej. W latach 1537-1540 pozostawał poza granicami Polski, pobierał nauki we Włoszech - w Padwie i Bolonii.

Po powrocie do kraju był sekretarzem i emisariuszem biskupa krakowskiego Piotra Gamrata. Po jego śmierci został bliskim współpracownikiem Samuela Maciejowskiego i sekretarzem króla Zygmunta Augusta. Mimo przynależności do stanu duchownego, podzielał tolerancyjną postawę monarchy w kwestiach religijnych.

- Oni byli dobrymi politykami. Byłem uderzony ich zapiskami z końca XVI wieku. Oni jeździli na Zachód i wiedzieli, że Rzeczpospolita była zlepiona z różnych narodów  i że to, że do nas przeniosłyby się wojny religijne, oznaczałoby nieuchronny rozpad Rzeczpospolitej - wyjaśniał prof. Janusz Tazbir w audycji Anny Lisieckiej z cyklu "Na marginesach literatury".

Marcin Kromer zajmował się sprawami pruskimi, w 1551 roku został skierowany jako kanonik do Lidzbarka Warmińskiego. Tam współpracował z biskupem Stanisławem Hozjuszem, choć poglądy duchownych różniły się znacząco. Posłuchaj audycji.

Po śmierci Hozjusza, objął diecezję warmińską. To tu powstało jedno z najważniejszych dzieł tego wybitnego humanisty - "Polska, czyli o położeniu, obyczajach, urzędach Rzeczypospolitej Królestwa Polskiego".

- To był przewodnik po Polsce dla tych, którzy do niej przyjechali i szybko oraz łatwo chcą zapoznać się z przynajmniej podstawowymi rzeczami o tym kraju. To podstawowe wiadomości o mieszkańcach, ich prawach i funkcjonowaniu ustroju - mówił Janusz Tazbir. - To jest pisane przez człowieka, który jest zadowolony z życia w swoim kraju.

Czego mógł się dowiedzieć czytelnik o Polsce z dzieła Kromera? Posłuchaj audycji.

bm

Czytaj także

Józef Struś – medyk sławy światowej

Ostatnia aktualizacja: 06.03.2019 06:00
Nadworny lekarz Zygmunta Augusta, burmistrz Poznania i autor słynnej pracy na temat tętna zmarł 6 marca 1568.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Michał Sędziwój i kamień filozoficzny

Ostatnia aktualizacja: 02.02.2020 05:55
- Współcześni uważali, że zdołał dokonać transmutacji metali szlachetnych w srebro i złoto, dlatego jego traktaty cieszyły się zainteresowaniem. Na pewno znał je Newton - mówiła prof. Jolanta Choińska-Mika na antenie Polskiego Radia.
rozwiń zwiń