Historia

Zakończyła się renowacja największego masowego grobu ofiar niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady Kulmhof

Ostatnia aktualizacja: 04.12.2023 05:40
W Lesie Rzuchowskim (Wielkopolskie) zakończyła się renowacja masowej mogiły ofiar obozu Kulmhof. Prace prowadzone były przy największym masowym grobie ofiar niemieckiego obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem.
Pomnik w miejscu obozu zagłady Kulmhof
Pomnik w miejscu obozu zagłady Kulmhof Foto: PAP/Grzegorz Michałowski

Obóz Kulmhof był pierwszym ośrodkiem stworzonym przez Niemców wyłącznie w celu dokonywania masowych egzekucji. Funkcjonował od grudnia 1941 roku do kwietnia 1943 roku oraz od wiosny 1944 roku do stycznia 1945 roku. Stworzono go w celu likwidacji społeczności żydowskiej z pobliskich gett, w tym z największego w obrębie Kraju Warty getta łódzkiego. Zginęło w nim ok. 200 tys. osób, głównie Żydów.

Kierownik Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem Bartłomiej Grzanka poinformował PAP, że w ramach zadania wykonano m. in. nowe obmurowanie masowej mogiły ofiar obozu w jej rzeczywistych wymiarach, ustalonych podczas badań przeprowadzonych w 2012 roku.

- Wykonano obmurowanie największej ze wszystkich mogił. To obmurowanie trzeba było poszerzyć, wydłużyć – mogiła miała inny kształt, niż ten, który zaznaczono symbolicznie 60 lat temu, również z tego powodu te koszty były znaczące – wyjaśnił.

Największa zbiorowa mogiła ofiar obozu Kulmhof 

Mogiła, odkryta latem 1945 r. podczas śledztwa prowadzonego przez sędziego śledczego Sądu Okręgowego w Łodzi Władysława Bednarza, jest największym masowym grobem ofiar niemieckiego obozu zagłady Kulmhof.

"Chronologicznie druga, została wykopana niedaleko najstarszej, znanej dzięki relacjom pracujących przy niej żydowskim grabarzom z tzw. Waldkommando, Szlamy Winera i Michała Podchlebnika. Oni nie wspominali o powstawaniu nowej mogiły, zatem została ona wykopana po ich ucieczce 19 stycznia 1942 roku. Pomiędzy 2 a 22 lutego do obozu nie kierowano żadnych transportów, być może w tym czasie przygotowywano kolejny, o wiele większy masowy grób" – poinformowało muzeum.

Od 22 lutego do 2 kwietnia 1942 roku do Chełmna przywożeni byli Żydzi z getta łódzkiego, w marcu ponadto więźniowie gett z powiatu kutnowskiego. Liczba ofiar wyniosła wówczas niemal 40 tysięcy.

"W związku z tym, że podczas prospekcji prowadzonych podczas śledztwa natrafiono na rzeczy osobiste Żydów pochodzących z Włocławka, nadano mogile nazwę włocławskiej. Jednak Żydzi ci znaleźli się prawdopodobnie w grupie wysiedlonych uprzednio do getta w Łodzi i stamtąd wywiezieni zostali do obozu. Ciała ofiar wywożonych z gett położonych na terenie powiatów włocławskiego i nieszawskiego oraz rejencji łódzkiej w kwietniu i maju 1942 r. grzebano w chronologicznie najpóźniejszych masowych mogiłach na największej polanie tzw. obozu leśnego" – podało Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem.

Po 22 maja 1942 r., Niemcy wstrzymali deportacje w związku z rozkładem ciał w masowych grobach. Latem były one wydobywane i palone, najpierw w prowizorycznych dołach paleniskowych, a następnie w dwóch wybudowanych w tym celu krematoriach. Ciała ofiar z kolejnych transportów nie były już grzebane, ale spalane natychmiast po zagazowaniu.

Dalsze prace 

Prace prowadzone były pod nadzorem Komisji Rabinicznej do Spraw Cmentarzy. Wykonano je w ramach zadania inwestycyjnego "Renowacja cmentarza ofiar obozu zagłady Kulmhof w Lesie Rzuchowskim Etap V" w programie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego "Cmentarze i groby wojenne w kraju". Całkowita wartość przedsięwzięcia wyniosła 530 tys. zł, z czego 310 tys. dofinansowania pochodziło ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego, 220 tys. ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

- W kolejnych latach będziemy wnioskować o środki na obmurowanie jeszcze jednej mogiły, tej, która powstała jako pierwsza i przy której pracowali uciekinierzy z obozu: Abram Rój, Szlama Winer i Michał Podchlebnik. To jest ta mogiła, w której spoczęli pierwsi przewożeni do obozu Żydzi z powiatu kolskiego, tureckiego, Romowie i Sinti z obozu cygańskiego w Łodzi i ofiary z getta łódzkiego – powiedział PAP Bartłomiej Grzanka.

Jak dodał, ta mogiła nie jest jeszcze oznakowana murkiem; została odkryta w latach 80. ub. wieku podczas prac archeologicznych. Wcześniejsze obmurowania masowych mogił zostały wykonane w latach 60.

- Środki potrzebne na przeprowadzenie zaplanowanych przez nas prac będą mniejsze od tych przeznaczonych na wykonanie zakończonego właśnie zadania na III kwaterze - wskazał dyrektor. 

Ofiary obozu Kulmhof 

W obozie Kulmhof zamordowano łącznie około 200 tysięcy Żydów, w zdecydowanej większości mieszkańców miast i miasteczek z terenu Okręgu Rzeszy Kraj Warty, jak również około 20 tys. Żydów z Niemiec, Austrii, Czech i Luksemburga, wywiezionych jesienią 1941 r. do getta łódzkiego.

Wśród ofiar Kulmhof znalazło się 4,3 tys. Romów i Sinti pochodzących z pogranicza austriacko-węgierskiego, 92 dzieci czeskich, 17 pensjonariuszek domu opieki Sióstr Wspólnej Pracy od Niepokalanej Maryi we Włocławku wraz z jedną z sióstr oraz grupa jeńców radzieckich, której liczebności nie ustalono. Wśród polskich ofiar wymienia się również niezidentyfikowane grupy duchownych oraz dzieci z Zamojszczyzny.

Kulmhof stał się swoistym poligonem doświadczalnym dla następnych niemieckich obozów. Tylko tam przez cały czas działalności wykorzystywano samochodowe komory gazowe – także wówczas, gdy opracowane już były bardziej zaawansowane, stacjonarne instalacje.

PAP/Rafał Pogrzebny/bm

Czytaj także

Getto warszawskie - piekło w środku miasta

Ostatnia aktualizacja: 16.11.2023 05:55
16 listopada 1940 roku Niemcy zamknęli getto w Warszawie. Granice getta stały się granicami życia i śmierci. Strzegła ich niemiecka żandarmeria, polska policja i żydowska Służba Porządkowa. Bez specjalnej przepustki nie wolno było wyjść ani wejść. 
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Gęsiówka". Obóz koncentracyjny w środku Warszawy

Ostatnia aktualizacja: 11.06.2023 05:46
80 lat temu, 11 czerwca 1943 roku, Reichsführer SS Heinrich Himmler wydał rozkaz o utworzeniu na terenie ruin getta warszawskiego obozu koncentracyjnego - Konzentrationslager Warschau, zwanego potocznie "Gęsiówką".
rozwiń zwiń
Czytaj także

Obóz zagłady w Chełmnie nad Nerem. Niemieckie piekło na polskiej ziemi

Ostatnia aktualizacja: 08.12.2023 05:40
8 grudnia 1941 roku Niemcy wymordowali w Chełmnie nad Nerem siedmiuset Żydów. Wydarzenie to zapoczątkowało działalność pierwszego nazistowskiego obozu zagłady na ziemiach polskich – KL Kulmhof. Miejsca, gdzie śmierć poniosło około 200 tysięcy osób.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Na terenie dawnego getta w Warszawie odkryto warsztat produkujący sztućce

Ostatnia aktualizacja: 06.07.2023 05:30
Warsztat rzemieślniczy odnaleziono podczas badań archeologicznych prowadzonych przy ulicy Anielewicza w Warszawie. – To odkrycie jest wyjątkowe, ponieważ warsztat zachowany jest niemal w całości. Zachowana jest podłoga drewniana czy podstawy maszyn – powiedział archeolog Michał Grabowski w rozmowie z Polską Agencją Prasową.
rozwiń zwiń