Redakcja Polska

83. rocznica drugiej deportacji Polaków w głąb Związku Sowieckiego

12.04.2023 12:17
Druga - z czterech - masowa deportacja ludności polskiej objęła rodziny jeńców wojennych z trzech obozów specjalnych, a także bliskich więźniów politycznych osadzonych w więzieniach zachodniej Ukrainy i Białorusi. Deportowano też rodziny wojskowych zbiegłych za granicę.
Audio
  • 83. rocznica drugiej deportacji Polaków w głąb Związku Sowieckiego. Materiał Przemysława Pawełka [POSŁUCHAJ]
Transport więźniów odkrytymi ciężarówkami po drodze z drewnianych okrąglaków w okolicy Kotłasu w lutym 1940 roku. Rysunek autorstwa nieznanego łagiernika.
Transport więźniów odkrytymi ciężarówkami po drodze z drewnianych okrąglaków w okolicy Kotłasu w lutym 1940 roku. Rysunek autorstwa nieznanego łagiernika.Źródło: ipn.gov.pl

Według danych NKWD, w trakcie drugiej deportacji Polaków zesłano około 61 tysięcy osób, głównie do Kazachstanu. Większość wywiezionych, bo aż 80 procent, stanowiły kobiety i dzieci. Po dotarciu na miejsce zsyłki ludzi czekała niewolnicza praca, choroby i głód. Śmiertelność wśród zesłańców była bardzo wysoka. Tylko nielicznym udało się przeżyć i wrócić po wojnie do kraju.

W tym samym czasie - od kwietnia do maja 1940 roku - Sowieci zamordowali blisko 22 tysiące Polaków wziętych do niewoli po agresji ZSRR na Polskę, we wrześniu 1939 roku. Była to zbrodnia katyńska. Strzałem w tył głowy NKWD wymordowało 14 tysięcy 700 jeńców z obozów w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku, oraz 7,3 tysiąca więzionych cywilów.

Deportowani mieli prawo zabrania ze sobą odzieży, naczyń, żywności, drobnego sprzętu, pieniędzy i przedmiotów wartościowych, nie więcej niż 500 kilogramów na rodzinę.

W praktyce jednak, dowodzący akcją oficer NKWD dawał kilkanaście minut na zabranie tylu rzeczy, ile dana osoba mogła unieść. Ludzie byli transportowani na Wschód w wagonach towarowych, mieszczących od 30 do 60 osób. W drodze brakowało żywności i wody, szerzyły się choroby, szczególnie wśród dzieci. Podróż trwała kilka tygodni. Po dojechaniu na miejsce zesłania rodziny były kierowane do kołchozów lub do prac przy budowie linii kolejowych czy wyrębie lasu.

W latach 1940-1941 łącznie władze sowieckie przeprowadziły cztery wielkie wywózki ze wschodniej Polski: w lutym, kwietniu i na przełomie czerwca i lipca 1940 roku oraz na przełomie maja i czerwca 1941-go. Wszystkie oficjalnie zostały nazwane "dobrowolnymi przesiedleniami". Ich celem była depolonizacja Kresów Wschodnich i sowietyzacja ludności mieszkającej na terenach zagarniętych Polsce w 1939 roku.

W 80. rocznicę czwartej deportacji, w 2021 roku, Senat uczcił ofiary wywózek, oddając im hołd w specjalnej uchwale. Treść dokumentu odczytał senator Prawa i Sprawiedliwości Marek Komorowski. "Wielu Polaków na samej Syberii zmarło z głodu, zimna, chorób i wyczerpania spowodowanego pracą fizyczną ponad siły" - czytamy w uchwale. 

Według szacunków władz Rzeczpospolitej na emigracji, w wyniku deportacji w latach 1940-1941 do syberyjskich łagrów trafiło około miliona osób cywilnych. Dane z dokumentów sowieckich to 320 tysięcy wywiezionych. Historycy z Instytutu Pamięci Narodowej oceniają liczbę deportowanych na 800 tysięcy osób.

Badający te zagadnienia podkreślają, że dokumenty NKWD nie uwzględniają osób skazanych w trybie doraźnym oraz tych, którzy nie zostali zarejestrowani. Według szacunków co trzeci deportowany nie przeżył zesłania.

IAR/PP

Były oficer rosyjskiego wywiadu tworzy Batalion Syberyjski walczący po stronie Ukrainy

11.04.2023 11:04
Pochodzący z Jakucji na Syberii były oficer rosyjskiego wywiadu wojskowego Władisław Ammosow tworzy Batalion Syberyjski, który będzie walczył po stronie Ukrainy "przeciwko reżimowi Putina"; wojskowy pomyślnie przeszedł weryfikację w ukraińskich siłach zbrojnych i służbach specjalnych - poinformowało w poniedziałek wieczorem Radio Swoboda.

10 kwietnia minęła trzynasta rocznica katastrofy smoleńskiej

11.04.2023 12:31
Zginęło w niej 96 osób, w tym prezydent RP Lech Kaczyński z małżonką Marią. 10 kwietnia 2010 roku samolot Tu-154M, który leciał na uroczystości 70. rocznicy zbrodni katyńskiej, rozbił się pod Smoleńskiem.

Rysunki, które cieszyły pokolenia. Spotkanie z Zuzanną Lipińską

12.04.2023 09:47
Jestem szczęśliwa, że po tylu latach zapomnienia nagle moja mama ożyła – mówiła w rozmowie z Polskim Radiem dla Zagranicy Zuzanna Lipińska, rysowniczka i graficzka, córka pary twórców, znakomitych rysowników - Eryka Lipińskiego i Anny Gosławskiej-Lipińskiej, Ha-Gi.

Zabytkowy Kanał Augustowski ma 200 lat

12.04.2023 12:16
Rok 2023 to rok jubileuszu 200-lecia powstania zabytkowego Kanału Augustowskiego, który - przez jeziora - łączy rzekę Biebrzę z rzeką Niemen. Pod nadzorem konserwatora zabytków obiekt przechodzi systematyczne remonty.