Historia

3 maja 1791. Co tego dnia działo się na Zamku Królewskim?

Ostatnia aktualizacja: 03.05.2021 05:55
Pierwsza nowoczesna ustawa zasadnicza w Europie i druga na świecie była dziełem oświeceniowych reformatorów, których celem było ratowanie pogrążonej w chaosie Rzeczpospolitej. Choć Polska zniknęła z mapy Europy zaledwie cztery lata po jej uchwaleniu, dla Polaków stała się symbolem rozpaczliwej próby naprawy swojego kraju.
Obraz Jana Norblina pt. Uchwalenie Konstytucji 3 maja
Obraz Jana Norblina pt. "Uchwalenie Konstytucji 3 maja"Foto: Wikipedia/domena publiczna

Kliknij w obrazek i wejdź na stronę multimedialnego serwisu historycznego:

src=" //static.prsa.pl/b5b00b07-81c4-4345-a770-a45fe6df6726.file"

Rewolucja w imię ratowania państwa

Rozpoczęte kilka dni przed planowanym terminem posiedzenie Sejmu odbywało się w gorączkowej atmosferze. W tamtym czasie posłowie obradowali w Sali Senatorskiej w skrzydle Zamku Królewskiego wychodzącym w stronę Wisły. 

Wbrew obowiązującemu prawu i tradycji, nie rozesłano kopii Ustawy Rządowej do wglądu posłom przed obradami. Większość posłów i senatorów zapoznała się z treścią Konstytucji dopiero na Zamku Królewskim. Jedynie grupa postępowych posłów zapoznała się dzień wcześniej z tekstem nowych zapisów.

Z punktu widzenia króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i zwolenników reform nie było czasu do stracenia. Większość przeciwników jakichkolwiek zmian nie powróciła jeszcze z domów po przerwie wielkanocnej. Spośród blisko 500 posłów i senatorów, na sali było obecnych 182 – w większości zwolenników reformy.

2 maja 1791 roku w Pałacu Radziwiłłowskim (obecnym prezydenckim) odczytano projekt ustawy. Tego samego dnia w domu ambasadora Rosji obradowali przeciwnicy reform.

Od grudnia 1790 roku w konspiracji spotykali się najważniejsi przedstawiciele obozu reformatorskiego: Stanisław Małachowski, Hugo Kołłątaj, Julian Ursyn Niemcewicz, Ignacy Potocki i Tadeusz Matuszewicz. Z czasem ich liczba sięgnęła 60 osób. Wiedzieli, że mają poparcie króla Stanisława Augusta Poniatowskiegp. Podczas spotkań zastanawiano się nad kształtem reformy, m.in. analizowali  konstytucję amerykańską i prace francuskiego Zgromadzenia Narodowego.

- Po długim okresie dojrzewania idei reformatorskich i zmian społecznych pojawiła się możliwość, by Sejm Czteroletni mógł zrzucić rosyjską zwierzchność i odzyskac suwerenność narodową - mówił prof. Richard Butterwick Pawlikowski w rozmowie z Portalem Polskierdaio24.pl. Posłuchaj:


3 maja 1791 

Rankiem 3 maja 1791 roku po otwarciu obrad sejmowych odczytano odpowiednio dobrane depesze dyplomatyczne wskazujące, że Polsce grozi kolejny rozbiór. Burzliwe obrady trwały siedem godzin. Ignacy Potocki zwrócił się do króla: "abyś nam odkrył widoki swoje ku ratowaniu ojczyzny". 


Posłuchaj
59:23 konstytucja 3 maja___HMG.mp3 O tym, jak wyglądał wystrój Zamku Królewskiego w czasie obrad 3 maja 1791 roku, jak tego dnia przebiegały obrady oraz jakie punktu regulaminu zostały naruszone przy uchalaniu Konstytucji 3 maja w audycji Hanny Marii Gizy opowiadali - prof. Anna Grześkowiak Krwawicz, prof. Wojciech Kriegseusen i Andrzej Rottermund, historyk sztuki. (PR, 3.05.2012) 

Przeciwnicy konstytucji protestowali, wskazując niezgodność trubu przyjmowania ustawy z procedurami parlamentarnymi i podstawami ustroju Rzeczpospolitej. Z ich punktu widzenia konstytucja była zamachem na wolność szlachecką.

Najbardziej dramatyczny był protest posła kaliskiego Jana Suchorzewskiego, który wyciągnął na środek sali swojego kilkuletniego syna, czysto teatralnie grożąc: "Zabiję własne dziecię, aby nie dożyło niewoli, którą ten projekt krajowi gotuje".

Moment kulminacyjny

W pewnym momencie poseł inflancki Marcin Zabiełło wezwał króla do zapszysiężenia dokumentu. W odpowiedzi na to wezwanie Stanisław August chciał jeszcze raz zabrać głos w sprawie projektu Ustawy Rządowej i podniósł rękę do góry.

Był to moment przełomowy. Zwolennicy reform wykorzystali ten gest, uznając go za wolę zaprzysiężenia ustawy. Na sali rozległy się okrzyki "Wiwat Konstytucja!".

Król nie mógł się już wycofać i zaprzysiągł konstytucję: "Przysięgłem Bogu, żałować tego nie będę". Złożył przysięgę na ręce biskupa krakowskiego Feliksa Turskiego, po czym wezwał zebranych na nabożeństwo dziękczynne w znajdującej się nieopodal kolegiacie św. Jana. 

- Polacy pokazali światu, że może upaść państwo, ale nie upada naród - mówił prof. Marek Kornat w rozmowie z Portalem PolskieRadio24.pl. Posłuchaj:

Konstytucja 3 maja już od momentu jej uchwalenia stała się dla mieszkańców Rzeczpospolitej symbolem niepodległości odzyskanej spod niewoli rosyjskiego protektoratu. Dawała świadectwo, że narody Rzeczpospolitej podjęły wysiłek dla ocalenia wspólnego kraju, a pamięć o niej pomogła zachować tożsamość w trudnych latach zaborów. 

im/PAP


Czytaj także

Hugo Kołłątaj - kontrowersyjny twórca Konstytucji 3 maja

Ostatnia aktualizacja: 01.04.2021 05:50
Duchowny i uczony, uczestnik prac Komisji Edukacji Narodowej i Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. Hugo Kołłątaj herbu Kotwica urodził się 1 kwietnia 1750 roku w Dederkałach Wielkich na Wołyniu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Konfederacja targowicka - symbol zdrady narodowej

Ostatnia aktualizacja: 27.04.2021 05:50
Słowo "targowica" jest w języku polskim synonimem najcięższej zdrady narodu i państwa. Przywódcy konfederacji targowickiej dążyli do podziału państwa na samodzielne prowincje i nie zamierzali poddać się prawom ustanowionym przez Konstytucję 3 Maja.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ignacy Potocki. Człowiek kompromisu

Ostatnia aktualizacja: 28.02.2021 05:40
– Był to człowiek największego formatu, przede wszystkim mocnego charakteru – mówił na antenie PR dr Krzysztof Bauer. – Arystokrata skażony rodową pychą, która była słynna podczas Sejmu Czteroletniego. Jednocześnie miał najbardziej liberalne poglądy w całym Sejmie na sprawy mieszczaństwa, chłopstwa, reform ustrojowych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Piotr Norblin – malarz stanisławowskiej Polski

Ostatnia aktualizacja: 23.02.2021 05:55
Norblin przybył do Polski na zaproszenie książąt Czartoryskich. Przeżył tutaj trzydzieści lat, podczas których stał się polskim patriotą, a jego potomkowie osiedli w Warszawie, gdzie przez wiele lat prowadzili fabrykę wyrobów metalowych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Konstytucja 3 maja - pierwsza w Europie, druga na świecie

Ostatnia aktualizacja: 03.05.2021 05:55
- Monarchizm zaproponowany w Konstytucji 3 maja miał wzmocnić polskie państwo - mówiła historyk, prof. Zofia Zielińska. - Reakcja Berlina i Petersburga przeciwko Konstytucji świadczą o tym, że nasze ówczesne przekonania były słuszne. Posłuchaj!
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Dla ocalenia Ojczyzny". 230. rocznica uchwalenia Konstytucji 3 maja

Ostatnia aktualizacja: 04.05.2021 05:51
W 230. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja Polskie Radio we współpracy z Kancelarią Sejmu RP przygotowało multimedialny serwis specjalny dostępny pod adresem: konstytucja3maja.gov.pl.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Konstytucja 3 maja. Prof. Zielińska: miała uratować kraj przed następnym rozbiorem

Ostatnia aktualizacja: 29.04.2021 20:30
- Konstytucja miała stanowić podstawę racjonalnego i sprawnie działającego państwa. Miała ratować osłabiony kraj przed następnym rozbiorem. Twórcy byli przekonani, że zadanie, które przed nimi stało, wykonali - powiedziała prof. Zofia Zielińska, historyk.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Konstytucja 3 maja - kto był autorem? Sukces miał wielu ojców

Ostatnia aktualizacja: 30.04.2021 06:00
Tekst Konstytucji 3 maja powstawał w trakcie tajnych spotkań króla ze zwolennikami naprawy państwa. Grupa reformatorów w zaciszu Zamku Królewskiego pisała ustawę, która miała uratować Rzeczpospolitą.
rozwiń zwiń