X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Nauka

Naukowcy podekscytowani: meteoryt uderzył w gospodarstwo

Ostatnia aktualizacja: 05.05.2011 11:45
W dach gospodarstwa pod Kruklankami na Mazurach uderzył meteoryt. Po raz pierwszy od 17 lat od razu go odnaleziono. To darmowa próbka prastarej kosmicznej materii.
Audio

 - W sobotę rano usłyszałam dziwny świst i zaraz potem tępy huk. Myślałam, że dach się wali albo spadł fragment samolotu – opowiada właścicielka gospodarstwa agroturystycznego w Sołtmanach, Alfreda Lewandowska.

Meteoryt uszkodził krawędź dachu w budynku gospodarczym. Właściciele posesji odnaleźli obok rozkruszony "dziwny kamień", którego największy fragment ma wielkość pięści. Niecodziennym znaleziskiem zainteresowali dziennikarzy lokalnej "Gazety Giżyckiej", a ci miejscowego astronoma-amatora. Powiadomiono też Polskie Towarzystwo Meteorytowe.

To była dobra decyzja. Zjawisko wywołało ogromne poruszenie wśród naukowców. Nic dziwnego. - To pierwszy od 17 lat przypadek w Polsce, że meteoryt został podjęty natychmiast po spadku. Dlatego jest to tak niezwykłe wydarzenie. Przybyła nam nowa porcja materii kosmicznej do badań - wyjaśnia dr Jadwiga Biała z Obserwatorium Astronomicznego w Olsztynie. 

Meteor, meteoroid i meteoryt to nie to samo. Meteoroidy są to najmniejsze ciała znajdujące się w kosmosie. Powstały podczas formowania się układu słonecznego, a zatem około 4,5 miliarda lat temu – i właśnie dlatego są dla nauki tak ciekawe. Najwięcej meteoroidów krąży między orbitami Marsa i Jowisza, czasami jednak zderzają się ze soba, przez co wypadają ze swoich orbit i czasami wchodzą na kurs kolizyjny z Ziemią. Te, które wpadną w atmosferę ziemską, na skutek oporu powietrza wyhamowują na wysokości 20-40 km, rozgrzewając się i świecąc. Ich świetlne ślady na niebie nazywa się meteorami. A zatem meteor to inaczej popularna spadająca gwiazda. Większość meteorów spala sie w atmosferze, zdarza się jednak, że ich ocalałe części docierają do powierzchni Ziemi i to one właśnie nazywane są meteorytami.

Meteoryt to wyjątkowo ciężki kamień, z zewnątrz czarny lub rdzawy. Większość meteorytów ma budowę ziarnistą i składa się z kamiennych kuleczek, między którymi są okruchy metalicznego żelaza z niklem i siarczku żelaza. Oczywiście taki kamień działa na magnes. Na ogół składa się z żelaza (syderyt), żelaza i minerałów (syderolit) lub z kamienno-krzemianowe (aerolit). Oprócz żelaza mogą zawierać nikiel i kobalt.

Niektóre meteoryty, bardzo nieliczne, pochodzą z innych planet. Znane sa meteoryty o pochodzeniu marsjańskim (między innymi słynny meteoryt ALH 84001)  czy księżycowym. One są dla nauki najcenniejsze. To właśnie na marsjańskich meteorytach znaleziono ślady, sugerujące, że na Czerwonej Planecie mogło kiedyś istnieć życie, które następnie – na meteorycie – przeniosło sie na Ziemię. Warto dodać, że marsjańskie i księżycowe meteoryty są, inaczej niż „zwykłe” meteoryty, bardzo młodymi skałami. Ich wiek szacowany jest na nie więcej niż 360 milionów lat.

Najstarszymi utworami, zaliczanymi do pramaterii, są chondryty węgliste, najprawdopodobniej pochodzące spoza Układu Słonecznego. 

Meteoryt, który spadł we wsi Sołtmany waży ok. kilograma i ma wielkość ludzkiej pięści. Najprawdopodobniej jest to kamienny chondryt, pochodzący z planetoid krążących między Marsem a Jowiszem. Zwykle, aby uzyskać podobna próbkę, musilibysmy wysłać wartą miliony dolarów sondę aż w te odległe okolice. Meteoryt to nic innego, jak kosmiczna materia sprzed miliardów lat, która sama i za darmo wpada w nasze ręce.

Meteoryt z Mazur zostanie przebadany przez prof. Tadeusza Przylibskiego z Politechniki Wrocławskiej. Potem najprawdopodobniej trafi do Muzeum im. Mikołaja Kopernika we Fromborku albo Planetarium Astronomicznego w Olsztynie.

Poprzedni przypadek odnalezienia meteorytu tuż po spadku odnotowano w 1994 roku pod Warszawą. Ważył ponad 15 kg i od miejsca odnalezienia został nazwany "Baszkówką”. Wyjątkowość tamtego znaleziska polegała na tym, że jest to jedyny polski okaz chondrytu, który nie rozpadł się w trakcie przelotu przez atmosferę. "Baszkówka" jest eksponowana w Państwowym Instytucie Geologicznym w Warszawie.

Co robić, jeśli znajdziemy meteoryt?

Jeśli znajdą Państwo meteoryt, po prostu warto to zgłosić. Odnalezione meteoryty podlegają ochronie naukowej i stanowią własność Skarbu Państwa, ale zwyczajowo placówki naukowe płacą nagrody znalazcom. W przypadku chondrytów, które stanowią ponad 80 proc. znalezisk, cena waha się wokół 1 zł za gram. Znacznie droższe są meteoryty pochodzące z Księżyca i Marsa.

Meteoryt, który spadł na Mazurach, to prawdopodobnie dość pospolity chondryt oliwinowo-hiperstenowy klasy L, o niskiej zawartości żelaza.

W przypadku znalezienia meteorytu w Polsce, warto powiadomić na przyklad Polskie Towarzystwo Meteorytowe http://www.ptmet.org.pl/,  Pracownię Komet i Meteorów http://www.pkim.org/ lub po prostu najbliższą placówkę astronomiczną. Nigdy nie wiadomo, jakie znaczenie dla światowej nauki może mieć nietypowa skała znaleziona w Państwa ogródku.

Oblicz siłę eksplozji

Meteoryty fascynują cały świat. Zwykle nie czynią większych szkód, ale, oczywiście, niektóre z kosmicznych skał są dla nas groźne. Ze względu na swoją wielkość nie spalają się w atmosferze, ale spadają na Ziemię, powodując wielkie ekspolozje (na przykład katastrofa tunguska) i pozstawiajac po sobie wielkie kratery (por. na przykład kanadyjskie jezioro Manicouagan).

Dzięki projektowi University College w Londynie i Purdue University można zmierzyć efekty uderzenia w Ziemię dowolnego fragmentu kosmicznej skały: http://impact.ese.ic.ac.uk/ImpactEffects/. Po wprowadzeniu danych i naszej odległości od miejsca uderzenia dowiemy się, czy jesteśmy bezpieczni oraz jakie skutki będzie miała kolizja.

(ew)

Więcej o meteorytach:

Baza danych o polskich meteorytach: http://wiki.meteoritica.pl/

Światowy katalog meteorytów: http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/research/projects/metcat//

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Katastrofa Tunguska – w poszukiwaniu odpowiedzi

Ostatnia aktualizacja: 10.07.2008 11:52
Naukowcy już od 100 lat starają się znaleźć odpowiedź na zagadkę „meteorytu tunguskiego”.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Czym są meteoryty?

Ostatnia aktualizacja: 21.04.2009 12:28
Audycja dra Stanisława Bajtlika.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Meteoryt na sprzedaż

Ostatnia aktualizacja: 12.08.2009 11:14
Swoje zbiory wystawia na sprzedaż szkocki entuzjasta, Robert Elliot.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dowód na życie poza Ziemią?

Ostatnia aktualizacja: 15.06.2008 07:20
Naukowcy potwierdzili obecność budulca wczesnego materiału genetycznego na meteorycie, który został znaleziony w Australii w 1969 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kamienie z nieba

Ostatnia aktualizacja: 22.03.2010 12:54
Badanie meteorytów może pomóc znaleźć odpowiedź na pytanie, jak powstał nasz Układ Słoneczny.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dinozaury w deszczu meteorytów

Ostatnia aktualizacja: 02.09.2010 09:55
Za wyginięcie dinozaurów jest odpowiedzialny deszcz meteorytów, a nie jeden wielki meteoryt jak dotychczas uważano.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Skarby ziemi

Ostatnia aktualizacja: 04.10.2010 12:54
Latamy daleko w kosmos, a w głąb Ziemi sięgamy ledwie na 15 kilometrów. Wciąż nie wiemy dokładnie ile lat ma nasza planeta i jakie skarby kryje w środku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dzisiejszej nocy wystąpi maksimum aktywności roju meteorytów

Ostatnia aktualizacja: 22.04.2011 12:15
Dla astronomów-amatorów to doskonała wiadomość. Początek roku to dla nich okres posuchy. Po styczniowych Kwadrantydach aż do dziś nie ma na niebie ciekawego roju.
rozwiń zwiń