Historia

Konstanty Kalinowski. Bohater wolnych Białorusinów

Ostatnia aktualizacja: 02.02.2024 05:55
Był jednym z pierwszych budzicieli białoruskiej świadomości narodowej. Jako przywódca powstania styczniowego na Litwie walczył z rosyjskim zaborcą i zapłacił za to najwyższą cenę. 
Fotografia Wincentego Konstantego Kalinowskiego z 1863 roku
Fotografia Wincentego Konstantego Kalinowskiego z 1863 rokuFoto: Wikimedia Commons/domena publiczna

2 lutego 1838 roku w Mostowlanach na Podlasiu urodził się Konstanty Kalinowski, jeden z przywódców powstania styczniowego, komisarz Rządu Narodowego na Litwę, bohater narodowy Białorusinów.

Mużycka Prawda

Urodził się jako Wincenty Konstanty Kalinowski, jednak powszechnie znany jest pod swoim drugim imieniem. Przyszedł na świat we wsi Mostowlany, która obecnie znajduje się na terytorium Polski. Wychowywał się w rodzinie należącej do drobnej szlachty.

Po ukończeniu studiów prawniczych w Moskwie i Sankt Peterburgu powrócił w rodzinne strony i osiadł w Grodnie. Założył w nim konspiracyjną organizację, która wydawała gazetę "Mużycka Prawda" (z białoruskiego: "Chłopska Prawda"), której celem była edukacja społeczna ludności wsi. Czasopismo wydawano w języku białoruskim, ale zapisywanym alfabetem łacińskim.

Organizacja Kalinowskiego ostatecznie przeobraziła się w Prowincjonalny Komitet Litewski, który rozpoczął przygotowywania do powstania na Białorusi i Litwie. Konspiratorzy z dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego nie zostali poinformowani o zaplanowanym na 22 stycznia 1863 roku wybuchu Powstania Styczniowego w Warszawie i przez kilka dni zastanawiali się czy dołączyć do zrywu, ponieważ zdawali sobie sprawę, że wyruszą do walki nieprzygotowani.


Posłuchaj
06:51 profesorWolkonowski.mp3 Rozmowa Kamila Zalewskiego z dr hab. Jarosławem Wołkonowskim o pochówku powstańców styczniowych na Litwie. (PR, 21.11.2019)

 

Przywódca powstania na Litwie

Ostatecznie Litwini szybko dołączyli do walki, a Konstanty Kalinowski stał się jednym z najprężniej działających i najsłynniejszych dowódców. Objął stanowisko komisarza Rządu Narodowego na województwo grodzieńskie. Kalinowski opowiadał się za wspólną walką z rosyjskim zaborcą, ale domagał się przy tym autonomii dla Litwy i Białorusi. 

Był członkiem radykalnego stronnictwa "czerwonych" i dążył do zaangażowania w powstanie jak największej części społeczeństwa. Prowadził agitację wśród włościan, dzięki czemu oddziały działające na Białorusi miały największy odsetek chłopów spośród wszystkich partii powstańczych.

Za swoją działalność został awansowany na Komisarza Pełnomocnego na Litwę, czyli dowódcę powstania na obszarze dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Listy spod szubienicy

W 1864 roku zostały pojmany przez Rosjan. Władze carskie wpadły na trop Kalinowskiego dzięki zdrajcy znajdującego się w szeregach jego oddziału. Został skazany na karę śmierci przez rozstrzelanie, która później została zmieniona na bardziej hańbiące powieszenie. Wyrok został wykonany 22 marca 1864 roku na placu Łukiskim w Wilnie.

Podczas oczekiwania na stracenie napisał po białorusku "Listy spod szubienicy", w których przedstawił swój testament polityczny. Są obecnie ważnym dziełem dla opozycyjnych środowisk białoruskich. Tekst listów został wykorzystany w 2013 roku do organizowanego przez opozycjonistów krajowego dyktanda języka białoruskiego.

Środowiska niezależne na Białorusi uznają Wincentego Konstantego Kalinowskigo za bohatera narodowego, walczącego o niepodległość i język białoruski oraz za symbol oporu wobec Rosji. Z kolei władze często próbują go ignorować, bądź nawet sugerować starania o polonizowanie Białorusinów.

Człowiek-symbol

W listopadzie 2019 roku w Wilnie miał miejsce uroczysty powtórny pogrzeb dwudziestu powstańców styczniowych - w tym Konstantego Kalinowskiego. W ceremonii wzięli udział przywódcy Polski i Litwy, wicepremier Białorusi Ihar Petryszenko oraz politycy z Łotwy i Ukrainy. 

Po agresji Rosji na Ukrainę w 2022 roku utworzony został ochotniczy Batalion (przekształcony następnie w Pułk) im. Konstantego Kalinowskiego. Służą w nim białoruscy ochotnicy (szacuje się, że jest ich ok. 1500), którzy są jednocześnie kontraktowymi żołnierzami Sił Zbrojnych Ukrainy. 

IAR/sa/bm

Czytaj także

Romuald Traugutt. Dyktator z misją

Ostatnia aktualizacja: 17.10.2023 05:40
– Łączył ogromną religijność z poświęceniem dla ojczyzny. Taki obraz przywódcy powstania styczniowego przekazywali wszyscy jego współpracownicy – mówił historyk prof. Andrzej Szwarc. 17 października 1863 roku Romuald Traugutt objął urząd dyktatora powstania styczniowego. 
rozwiń zwiń
Czytaj także

Powstanie styczniowe. Zwycięstwo ducha

Ostatnia aktualizacja: 22.01.2024 06:00
- Wybuch powstania jest zawsze aktem desperacji, oznacza, że wyczerpano wszelkie inne możliwe środki walki politycznej o własny byt narodowy, a sytuacja, w której naród się znajduje, jest po prostu nieakceptowalna - mówi historyk prof. Michał Klimecki. 161 lat temu, 22 stycznia 1863 roku, rozpoczęło się powstanie styczniowe, największy zryw narodowowyzwoleńczy przeciwko rosyjskiemu zaborcy. 
rozwiń zwiń
Czytaj także

Zygmunt Sierakowski - przywódca powstania styczniowego na Żmudzi

Ostatnia aktualizacja: 27.06.2023 05:57
Jeden z niewielu dowódców powstania styczniowego o gruntownym wykształceniu wojskowym. Służył w wojsku rosyjskim, w którym działał na rzecz zniesienia kar cielesnych. Kiedy wezwała go Polska, oddał swoje życie w zrywie wyzwoleńczym.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Bitwa pod Żyrzynem – ruble dla zuchwałych

Ostatnia aktualizacja: 08.08.2023 05:45
Bladym świtem 8 sierpnia 1863 roku rosyjski konwój przewożący ponad 200 tys. rubli z Dęblina do Lublina wpadł w zasadzkę pod Żyrzynem. Otoczeni z trzech stron Moskale musieli salwować się ucieczką. Bitwa przeszła do historii jako jeden z niewielu spektakularnych sukcesów powstańców styczniowych. A części ze zdobytego na zaborcy łupu nigdy nie odnaleziono.
rozwiń zwiń
Czytaj także

W Wilnie marsz pamięci Konstantego Kalinowskiego pod czterema flagami

Ostatnia aktualizacja: 24.03.2019 11:20
Marsz pamięci Konstantego Kalinowskiego, jednego z przywódców powstania styczniowego na Litwie, przeszedł w sobotę ulicami Wilna w 155. rocznicę jego śmierci. Pamięć bohatera powstania uczcili Białorusini, Litwini i Polacy, ale także Ukraińcy.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Powstańcy styczniowi - wzór patriotyzmu w II Rzeczpospolitej

Ostatnia aktualizacja: 21.01.2024 06:00
105 lat temu, 21 stycznia 1919 roku, Naczelny Wódz Józef Piłsudski wydał rozkaz o zaliczeniu do szeregów Wojska Polskiego wszystkich weteranów powstania styczniowego. Niedługo później Sejm RP uchwalił stałą pensję dla żyjących uczestników walki.
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Polityka historyczna łącząca narody". Litewski historyk o uroczystościach w Wilnie

Ostatnia aktualizacja: 22.11.2019 08:47
- Tak dużo o Powstaniu Styczniowym, jak w ostatnich dniach na Litwie i w Wilnie, nigdy się nie mówiło. Odczuwa się euforię, panuje serdeczna atmosfera. To wielkie wydarzenie - mówi w "Sygnałach dnia" w radiowej Jedynce historyk Alvydas Nikzentatis.
rozwiń zwiń