Historia

Monte Cassino głosem Melchiora Wańkowicza. Niepublikowana od lat gawęda mistrza reportażu w nowoczesnej odsłonie

Ostatnia aktualizacja: 17.05.2024 12:00
Z okazji Roku Melchiora Wańkowicza i 80. rocznicy bitwy o Monte Cassino Polskie Radio przypomina gawędę jednego z najwybitniejszych polskich reportażystów i korespondenta wojennego 2 Korpusu Polskiego – Melchiora Wańkowicza. Radiowa opowieść sprzed ponad 50 lat zyskuje nowe życie dzięki specjalnej stronie internetowej – montecassino.polskieradio.pl
Strona otwierająca serwis historyczny o bitwie o Monte Cassino
Strona otwierająca serwis historyczny o bitwie o Monte CassinoFoto: Łukasz Haponiuk/PR

Melchior Wańkowicz towarzyszył żołnierzom 2 Korpusu Polskiego w czasie walk, które przeszły do historii jako najkrwawsza batalia zachodniego teatru działań II wojny światowej – w bitwie o Monte Cassino. Był świadkiem nadludzkiego wysiłku przygotowań do walk, heroicznych aktów odwagi, tragedii śmierci setek młodych ludzi i wreszcie – okupionego słono daniną krwi tryumfu, gdy biało-czerwona flaga zawisła nad murami klasztoru.

Trzydzieści lat później opowiedział o swoich przeżyciach przed mikrofonem Polskiego Radia. Teraz to niezwykłe świadectwo powraca z głębi radiowych archiwów w nowej, interaktywnej formie, dostępne w każdym miejscu świata, o dowolnej porze na stronie montecassino.polskieradio.pl

- Gawęda podzielona jest na 12 części, co ułatwia użytkownikom poruszanie się po narracji wybitnego reportażysty. Każdą część ilustruje graficzna kompozycja, oparta na archiwalnych fotografiach przedstawiających przebieg walk i pozwalająca wczuć się w klimat walk sprzed osiemdziesięciu lat – mówi Izabella Mazurek, kierowniczka redakcji Serwisów Specjalnych i Archiwum IAR.

Dźwiękowej opowieści Wańkowicza towarzyszy transkrypcja dla osób niesłyszących. Co więcej, w tekście transkrypcji zawarte są przypisy, co pozwala na szybkie i wygodne wyjaśnienie terminów i pojęć, którymi posługuje się Melchior Wańkowicz bez potrzeby wychodzenia ze strony.

- Czasami Wańkowicz stosuje niedopowiedzenia, a nawet popełnia błędy. Tutaj zaczyna się nasza rola: dzięki kwerendzie opracowań naukowych podjęliśmy się weryfikacji tego, co mówi Wańkowicz. To praca poniekąd redaktora, poniekąd detektywa – mówi Bartłomiej Makowski, współautor serwisu. 

Melchior Wańkowicz - jak został korespondentem wojennym pod Monte Cassino?

Prezentowane nagranie z Archiwum Polskiego Radia powstało w kwietniu 1971 roku. O bitwie stoczonej prawie 30 lat wcześniej opowiada tu 79-letni Melchior Wańkowicz – ceniony reportażysta, prozaik i publicysta. I naoczny świadek walk o Monte Cassino.

Urodzonemu w 1892 roku Melchiorowi Wańkowiczowi nieobca była żołnierska dola. Podczas I wojny służył w I Korpusie Polskim w Rosji, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920, zdobył Krzyż Walecznych.

W latach międzywojennych był prekursorem gatunku, którego stanie się mistrzem: reportażu (pisał wspomnienia wojenne, opowieści z Meksyku, ZSRR oraz – w słynnym "Na tropach Smętka" – z Prus Wschodnich).

Po wybuchu II wojny rozpoczął żywot emigranta. Przez Rumunię i Cypr dostał się na Bliski Wschód, gdzie nawiązał współpracę z 2 Korpusem Polskim powstałym z jednostek Armii Polskiej na Wschodzie. Został nieoficjalnym korespondentem wojennym Korpusu (polskie władze emigracyjne w Londynie nie chciały mianować Wańkowicza na to stanowisko, uważając go za zwolennika przedwojennej sanacji).    

Melchior Wańkowicz przeszedł z żołnierzami gen. Władysława Andersa cały szlak bojowy, od Iranu do Włoch. Tu, w maju 1944 roku, był świadkiem zwycięskiej bitwy o Monte Cassino.

Na podstawie tych doświadczeń napisał jedno ze swoich najważniejszych dzieł: trzytomową "Bitwę o Monte Cassino" (wydawaną również w wersjach skróconych). W dorobku Melchiora Wańkowicza znalazły się również takie książki, jak autobiograficzne "Szczenięce lata" i "Ziele na kraterze" czy reportaże z podróży po Kanadzie i USA.

W Polsce, do której powrócił w 1958 roku, cieszył się wielkim uznaniem czytelników. Po podpisaniu w 1964 roku "Listu 34" (skierowanego do komunistycznych władz w proteście przeciwko polityce kulturalnej państwa) popadł w niełaskę rządzących. Został oskarżony o przekazywanie za granicę materiałów godzących w Polskę i o współpracę z Radiem Wolna Europa. Pisarza skazano na 3 lata więzienia, jednak wyroku nie wykonano (skończyło się na kilkutygodniowym areszcie przed samym procesem).

Melchior Wańkowicz zmarł w 1974 roku.

Redakcja


Czytaj także

"Fredziu czy pamiętasz?", czyli jak powstały "Czerwone maki na Monte Cassino"

Ostatnia aktualizacja: 18.05.2023 05:55
- Tyle lat minęło, a ta piosenka i te wspomnienia zawsze mnie za gardło łapią - wspominał autor słów, Feliks Konarski po 47 latach od napisania "Czerwonych maków".
rozwiń zwiń
Czytaj także

81 lat temu powstał 2 Korpus Polski. To oni zdobyli Monte Cassino. Wspomnienia gen. Andersa [POSŁUCHAJ]

Ostatnia aktualizacja: 21.07.2024 05:55
21 lipca 1943 roku, rozkazem Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego z jednostek Armii Polskiej na Wschodzie utworzony został 2 Korpus Polski, którego dowództwo objął gen. Władysław Anders. Włączony w skład Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie jako związek taktyczny w składzie brytyjskiej 8 Armii uczestniczył w kampanii włoskiej.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Polski cmentarz na Monte Cassino. "Wolność krzyżami się mierzy"

Ostatnia aktualizacja: 01.09.2022 03:35
1 września 1945 roku odbyło się uroczyste otwarcie Polskiego Cmentarza Wojennego na Monte Cassino we Włoszech. W obrębie nekropolii spoczywa - według niektórych źródeł blisko 1050, a innych 1070 - Polaków poległych podczas walk z 1944 roku. 
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Wiedział, że niepodległość to najpiękniejszy dar". We Włoszech odsłonięto pomnik gen. Władysława Andersa

Ostatnia aktualizacja: 23.09.2021 14:50
Uroczystość odsłonięcia pomnika gen. Władysława Andersa w Imoli koło Bolonii, a także ceremonia w wyzwolonym przez 2. Korpus Polski Castel San Pietro Terme zakończyły w czwartek pielgrzymkę do Włoch weteranów II wojny światowej, którzy wraz z delegacją państwową uczcili 80-lecie powstania Armii Andersa.
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Czerwone maki". Powstaje film poświęcony bitwie o Monte Cassino [ZOBACZ ZDJĘCIA]

Ostatnia aktualizacja: 06.06.2023 05:55
To pierwsza polska fabularna produkcja przedstawiająca najbardziej zaciętą bitwę II wojny światowej na Zachodzie Europy. Za kamerą stanął specjalista od kina wojennego i historycznego Krzysztof Łukaszewicz, który na koncie ma już takie produkcje, jak "Orlęta: Grodno ’39", "Karbala" i "Generał Nil"
rozwiń zwiń
Czytaj także

80. rocznica bitwy o Monte Cassino. Wszystko, co musisz wiedzieć o najkrwawszym starciu II wojny światowej na Zachodzie

Ostatnia aktualizacja: 18.05.2024 20:30
80 lat temu polscy żołnierze zdobyli ruiny klasztoru Monte Cassino. Zdobycie przez polskich żołnierzy 2 Korpusu pod dowództwem gen. Władysława Andersa bronionego zaciekle przez Niemców masywu było finałem blisko półrocznej kampanii, która przeszła do historii jako najkrwawsza w II wojnie światowej na Zachodzie. 
rozwiń zwiń
Czytaj także

Klasztor na Monte Cassino. 1500 lat jednego z centrów duchowych Europy

Ostatnia aktualizacja: 18.05.2024 05:52
Miejsce, które kojarzy się przede wszystkim z jedną z przełomowych batalii II wojny światowej, było znane w Europie od stuleci. Na Monte Cassino powstał pierwszy i najpotężniejszy klasztor Włoch, którego wpływ zaznaczał się w całej Europie. 
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Czerwone maki na Monte Cassino". O legendarnej pieśni mówią jej twórcy

Ostatnia aktualizacja: 18.05.2024 05:55
– Wszyscy zaśpiewaliśmy refren. I rozległ się szalony płacz, bo żołnierze, którzy bitwę przeżyli, byli niezmiernie wzruszeni – wspominał Gwidon Borucki, pierwszy wykonawca słynnej pieśni spod Monte Cassino. Jak wśród wojennej pożogi powstały "Czerwone maki"? I czy tytułowe kwiaty naprawdę rosły wtedy na zboczu włoskiego wzgórza? Posłuchaj opowieści świadków.
rozwiń zwiń