Powstanie Styczniowe w PolskieRadio.pl (1)

Powstanie styczniowe. Kto był kim w zrywie z 1863 roku

Dyktatorzy, działacze polityczni, dowódcy wojskowi. Z drugiej strony bezwzględni rosyjscy gubernatorzy. W dziejach powstania styczniowego, które wybuchło 163 lata temu, zapisało się wielu bohaterów, również tych negatywnych. Przedstawiamy Państwu przewodnik po postaciach, które miały największy wpływ na przebieg powstania z 1863 roku.

"Ciche bohaterki". To one walczyły w powstaniu styczniowym

Opiekowały się rannymi. Służyły jako kurierki. Zajmowały się dostarczaniem walczącym żywności i ubrań. Co więcej: uczestniczyły w krwawych bitwach. W 163. rocznicę wybuchu powstania styczniowego warto przypomnieć o znaczącej roli, jaką w tym powstańczym zrywie odegrały kobiety.

Kwestia narodowościowa w powstaniu styczniowym

Pierwociny koncepcji pokojowego, równoprawnego współistnienia i samostanowienia narodów dawnej Rzeczpospolitej, Polaków, Litwinów i Rusinów - Ukraińców i Białorusinów - ewoluujące później w kierunku myśli Piłsudskiego, a następnie Giedroycia i Mieroszewskiego, wykuwały się (choć niestety bez większego powodzenia) razem z powstańczymi kosami. 163 lata po niepodległościowym zrywie po raz kolejny nabrały aktualności.

1863. Największy zryw przeciwko rosyjskiemu zaborcy

- Wybuch powstania jest zawsze aktem desperacji, oznacza, że wyczerpano wszelkie inne możliwe środki walki politycznej o własny byt narodowy, a sytuacja, w której naród się znajduje, jest po prostu nieakceptowalna - mówił historyk prof. Michał Klimecki. 163 lata temu, 22 stycznia 1863 roku, rozpoczęło się powstanie styczniowe, największy zryw narodowowyzwoleńczy przeciwko rosyjskiemu zaborcy.

Pisarze wobec powstania styczniowego

Wielu polskich literatów – tych największych, ale i tych nieco już zapomnianych – miało bezpośredni lub pośredni związek z powstańczym zrywem 1863 roku. Walczyli w bitwach, należeli do Rządu Narodowego, pomagali ukrywać się generałom albo starali się, mocą swojego talentu, świadczyć o tym, co wówczas się wydarzyło.

Aleksander Hercen. Dzwon rosyjskiego sumienia

"Polska demokratyczna, reprezentowana przez swoich demokratycznych przywódców, wyciąga do nas swoją dłoń. Łączcie się z Polakami we wspólnej walce za naszą i waszą wolność" - pisał Aleksander Hercen, jeden z niewielu rosyjskich orędowników sprawy polskiej podczas powstania styczniowego.

Stanisław Brzóska. "Nie zamierzał być dowódcą"

Czy kapłan, człowiek, który ma głosić miłość do nieprzyjaciół, może walczyć z bronią w ręku? Ten dylemat moralny nasuwa się w kontekście działalności kapelana i zarazem dowódcy oddziału powstańczego. Niezależnie od oceny, ksiądz Stanisław Brzóska pozostaje wzorem konsekwencji i poświęcenia.

Walczył o niepodległość Polski, majątek przegrał w kasynie

Był jednym z najzdolniejszych dowódców Powstania Styczniowego, generałem Komuny Paryskiej, socjalistą i działaczem niepodległościowym. Wspierał rosyjskich terrorystów, przegrał majątek w kasynie, musiał uciekać z dwóch państw przed karą śmierci, a życie zawdzięcza ciotce Marii Curie-Skłodowskiej. 5 grudnia 1836 roku urodził się Walery Wróblewski, dla którego najważniejsze było odzyskanie niepodległości przez Polskę. Zobacz więcej na temat: historia Polski Komuna Paryska Jarosław Dąbrowski Zygmunt Sierakowski Polska Partia Socjalistyczna

Romuald Traugutt. Dyktator z misją

– Łączył ogromną religijność z poświęceniem dla ojczyzny. Taki obraz przywódcy powstania styczniowego przekazywali wszyscy jego współpracownicy – mówił historyk prof. Andrzej Szwarc. 17 października 1863 roku Romuald Traugutt objął urząd dyktatora powstania styczniowego.

Adam Asnyk. Za życia składano mu hołdy

Od dziecka był radykalnym niepodległościowcem. Swoje marzenie o walce spełnił, gdy wybuchło powstanie styczniowe. Załamany klęską zrywu, sięgnął po pióro. Życie nie oszczędziło mu osobistych tragedii. Leczył smutek, podróżując do najodleglejszych zakątków świata, ale nie skończyło się to dla niego dobrze.

Powstanie Styczniowe

Powstanie styczniowe. Kto był kim w zrywie z 1863 roku

"Ciche bohaterki". To one walczyły w powstaniu styczniowym

Kwestia narodowościowa w powstaniu styczniowym

1863. Największy zryw przeciwko rosyjskiemu zaborcy

Pisarze wobec powstania styczniowego

200 lat temu urodził się Romuald Traugutt - dyktator Powstania Styczniowego i symbol walki o niepodległości

Powstańcy styczniowi. Wzór patriotyzmu dla kolejnych pokoleń

Aleksander Hercen. Dzwon rosyjskiego sumienia

Romuald Traugutt. "Łączył ogromną religijność z poświęceniem dla ojczyzny"

Branka, czyli pobór do carskiego wojska. Tragedia młodych konspiratorów

Stanisław Brzóska. "Nie zamierzał być dowódcą"

Walczył o niepodległość Polski, majątek przegrał w kasynie

Królestwo Kongresowe. Pół-Polska pod carskim berłem

Powstanie zabajkalskie. Ostatni zryw powstańców styczniowych

Walery Przyborowski. "Rozpalał ducha walki o wolność"

Romuald Traugutt. Dyktator z misją

Maria Konopnicka. Jej talentem zachwycał się Sienkiewicz

Adam Asnyk. Za życia składano mu hołdy