Historia

"Hobbit", czyli początek wielkiej czytelniczej przygody

Ostatnia aktualizacja: 21.09.2020 05:45
83 lata temu w brytyjskich księgarniach ukazało się pierwsze wydanie książki "Hobbit, czyli tam i z powrotem" Johna Ronalda Reuela Tolkiena. Obok trylogii "Władca Pierścieni" tego samego autora to jedna z najsłynniejszych powieści fantasy, dzieło kultowe, które spopularyzowało gatunek i utrwaliło jego czołowe miejsce w kulturze masowej XX i XXI wieku.
J. R. R. Tolkien na tle fragmentu plakatu promującego ekranizację Hobbita w reżyserii Petera Jacksona
J. R. R. Tolkien na tle fragmentu plakatu promującego ekranizację "Hobbita" w reżyserii Petera JacksonaFoto: materiały prasowe/domena publiczna

J.R.R. Tolkien pap_19770307_003 1200.jpg
Urodziny Tolkiena, czyli toast za Profesora

Na pewnym biurku leżała pusta kartka...

Wydana 21 września 1937 roku książka pod tytułem "The Hobbit or There and Back Again" była prozatorskim debiutem 45-letniego Tolkiena (1892-1973). Do tamtego dnia autor powieści znany był w kręgu przyjaciół i znajomych przede wszystkim jako profesor filologii klasycznej i literatury staroangielskiej w Oksfordzie. W wolnych chwilach pisywał wiersze i poświęcał się życiu rodzinnemu, które koncentrowało się wokół żony Edith i czwórki dzieci.


Posłuchaj
11:40 Tolkien - aud. Tadeusza Jagodzińskiego.mp3 John Ronald Reuel Tolkien - aud. Tadeusza Jagodzińskiego nadana przez sekcję polską radia BBC w 2002 r.

 

Pewnego dnia we wczesnych latach 30. XX wieku profesor Tolkien sprawdzał egzaminy studentów i musiał najwyraźniej znudzić się tym zajęciem, bowiem odłożył sprawdziany na bok i pod wpływem nagłego natchnienia na pustej kartce zanotował zdanie: "In a hole in the ground there lived a Hobbit" ("W pewnej norze ziemnej mieszkał sobie Hobbit").

Wtedy nie tylko nie wiedział jeszcze, że będą to pierwsze słowa jego pierwszej powieści, lecz także nie miał pojęcia, kto to taki ten "Hobbit". Żeby się tego dowiedzieć, coraz częściej powracał do karłowatego grubaska i zaczął dopisywać kolejne zdania i akapity.


Posłuchaj
06:21 O twórczości Tolkiena mówił prof. Paweł Ziemkiewicz w audycji Doroty Truszczak "Fenomen Tolkiena". (PR, 14.02.2002) O twórczości autora "Hobbita" mówi prof. Paweł Ziemkiewicz. Audycja Doroty Truszczak "Fenomen Tolkiena" (PR, 14.02.2002)

 

Tolkien1200 z okładką.jpg
Wyjść poza teksty. Prawie możliwy świat Tolkiena

Wieczorem "Hobbit" znalazł się w pubie...

Duża część języka i świata przedstawionego istniała już wcześniej w poezji Tolkiena, ta zaś inspirowana była przede wszystkim mitologią nordycką. Oprócz legend skandynawskich pisarz czerpał z niemieckich baśni, takich jak "Królewna Śnieżka", twórczości szkockiego autora książek dla dzieci George'a MacDonalda, a także z tekstów na temat średniowiecznych losów społeczności żydowskiej. Nie brakowało natchnienia prosto z życia - nazwę domu głównego bohatera powieści Bag End wziął od nieformalnego określenia gospodarstwa swojej ciotki.


Posłuchaj
60:36 Odkodowywanie Hobbita w Klubie Ludzi Ciekawych Wszystkiego.mp3 "Za świetnym piórem Tolkiena stoi olbrzymia erudycja, która została umiejętnie przeszmuglowana w »Hobbicie«". Audycja Hanny Marii Gizy z udziałem dra Marka Gumkowskiego i prof. Jakuba Zdzisława Lichańskiego (PR, 5.01.2013)

 

Na początku opowieść o wyprawie Hobbita, który ma pomóc krasnoludom w odzyskaniu ich siedziby, była przeznaczona dla uszu dzieci Tolkiena oraz przyjaciół z klubu Inklingów, nieformalnej grupy oksfordzkich intelektualistów, którzy w latach 30. i 40. spotykali się w pubach, by nad kuflem piwa czytać sobie nawzajem fragmenty niepublikowanych tekstów.


hobbit tolkien ksiązka 1200.jpg
U progu Śródziemia. J.R.R. Tolkien i pierwsza wojna światowa

Do Inklingów należał m.in. C. S. Lewis (1898-1963), autor cyklu "Opowieści z Narnii". Członkowie klubu byli pierwszymi, którzy usłyszeli jego "Lwa, czarownicę i starą szafę", pierwszy tom tej słynnej serii. Lewis szybko poznał się na wartości "Hobbita", porównywał go do "Alicji w Krainie Czarów" z uwagi na to, że książkę mogą czytać zarówno dzieci, jak i dorośli, odnajdując różne znaczenia.


Posłuchaj
07:15 Lord David Alton mówił o przyjaźni Johna Ronalda Tolkiena i Clive'a Staplesa Lewisa w rozmowie z Martą Strzelecką w audycji "Pop Południe. (PR, 28.10. Lord David Alton o przyjaźni Johna Ronalda Tolkiena i Clive'a Staplesa Lewisa w rozmowie z Martą Strzelecką w audycji "Pop Południe" (PR, 28.10.2016)

 

Gdy Królowa Hobbitów ujrzała rękopis...

Elaine Griffiths (1909-1996), pracowniczka naukowa w Oksfordzie i przyjaciółka Tolkiena, była jedną z niewielu osób, które dostąpiły zaszczytu oglądania manuskryptu "Hobbita" jeszcze w czasie, gdy nie został ukończony. Podobnie jak Lewis była przekonana, że ten tekst jest czymś wyjątkowym. W 1936 roku pokazała rękopis Susan Dagnall z wydawnictwa Allen & Unwin. Dagnall była zachwycona. Zwróciła się do Tolkiena z prośbą, by dokończył powieść i wysłał maszynopis jej szefowi.

hobbit pap 1200.jpg
Kuchnia Śródziemia, czyli przytyj z hobbitami!

Gdy Stanley Unwin odebrał kopertę z "Hobbitem", stwierdził, że książkę najlepiej oceni jego 10-letni syn Rayner (1925-2000). Za recenzję chłopiec miał dostać sześciopensówkę. Rayner Unwin raźno zabrał się do powierzonego mu zadania. Wkrótce przedstawił ojcu swoją ocenę: "ta książka, z dodaniem map, nie potrzebuje żadnych ilustracji, jest dobra i powinna podobać się wszystkim dzieciom w wieku od pięciu do dziewięciu lat". Obiecaną zapłatę oczywiście otrzymał.


Posłuchaj
38:56 O życiu i twórczości Tolkiena mówili prof. Marek Gumkowski i prof. Jakub Lichański w audycji Michała Montowskiego "Tolkien wiecznie żywy". (PR, 06.01. O życiu i twórczości Tolkiena opowiadają prof. Marek Gumkowski i prof. Jakub Lichański. Audycja Michała Montowskiego "Tolkien wiecznie żywy" (PR, 6.01.2014)

 

Allen & Unwin wydało 1500 egzemplarzy książki. Entuzjastyczne recenzje sprawiły, że od 21 września do końca grudnia 1937 roku wyprzedano cały nakład. Widząc to, Stanley Unwin poprosił Tolkiena o kontynuację "Hobbita". Pisarz rozpoczął więc pracę nad tekstem, który kilkanaście lat później wydany został jako wielotomowa powieść "Władca Pierścieni".

hobbit 1200.jpg
Hobbit z Wilamowic. Czy na pewno go zrozumiesz?

Jeden z egzemplarzy "Władcy Pierścieni" Tolkien podarował Elaine Griffiths. Autor umieścił tam dedykację w wymyślonym przez siebie języku elfów: "Elainen tárin periandion ar meldenya anyáran" ("Dla Elaine, Królowej Hobbitów i mojej dobrej przyjaciółki").


Posłuchaj
16:18 O wpływie twórczości Tolkiena na kulturę mówiła dr Francis Reydnall w audycji Tadeusza Jagodzińskiego "Tolkien". (BBC, 1.04.2002) Dr Francis Reydnall o wpływie twórczości Tolkiena na kulturę. Audycja Tadeusza Jagodzińskiego "Tolkien" (BBC, 1.04.2002)

 

I tak zaczęła się przygoda...

Późniejszy sukces "Władcy pierścieni" przyćmił wprawdzie sławę pierwszej powieści Tolkiena, bez wątpienia jednak bez "Hobbita" nie byłoby całego fantastycznego świata powołanego do życia za pomocą nadzwyczajnej wyobraźni pisarza i jego pióra. Młodzi czytelnicy z reguły zaczynają swoją lekturę właśnie od "Władcy pierścieni", a dopiero potem, oszołomieni Tolkienowskim Śródziemiem, Hobbitami, krasnoludami, elfami i czarodziejami, sięgają po "Hobbita". Podobnie uczynił Peter Jackson, który zekranizował te książki w takiej kolejności.

Sześć filmów nowozelandzkiego reżysera to najnowsze i najbardziej zaawansowane technologicznie adaptacje prozy Tolkiena, ale poprzedza je wiele innych. Już w 1953 roku przełożono "Hobbita" na język teatru. Potem były animacje, słuchowiska, ekranizacje, komiksy, gry planszowe i komputerowe... Spadkobiercy autora długo jeszcze będą zarabiać na jego dziełach, a odbiorcy kultury na całym świecie nie będą narzekać na nudę. Gdy bowiem przeczytają wszystkie książki Tolkiena i obejrzą wszystkie filmy na ich podstawie, z pewnością pojawi się coś nowego, co pozwoli im na nowo wyruszyć wraz z Hobbitem w fascynującą podróż.

mc

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Tolkien - zgryźliwiec, który chciał być hobbitem

Ostatnia aktualizacja: 30.04.2014 15:00
John Ronald Reuel Tolkien był za sprawą "Władcy Pierścieni" jednym z prekursorów współczesnej literatury fantasy. Fikcja fascynowała go nie tylko na papierze.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tolkien i Pratchett - co nas pociąga w fantastyce?

Ostatnia aktualizacja: 23.11.2014 17:51
Dlaczego opowieści o krasnoludach i niziołkach fascynują dorosłych ludzi? Czy z fantastyki da się wyrosnąć?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Terry Pratchett - mistrz satyry i wyobraźni

Ostatnia aktualizacja: 28.04.2020 05:42
28 kwietnia 1948 urodził się Terry Pratchett, jeden z najwybitniejszych autorów brytyjskich i najsłynniejszych współczesnych pisarzy prozy fantastycznej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ma prawie 80 lat, podpisał się na niej Tolkien. Rekordowa cena za "Hobbita"

Ostatnia aktualizacja: 05.06.2015 10:47
Egzemplarz pierwszego wydania "Hobbita" J.R.R. Tolkiena w 1937 roku, z dedykacją autora, został sprzedany w czwartek na aukcji w Londynie za 137 tys. funtów. To cena niemal dwukrotnie wyższa niż oczekiwano.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Sienkiewicz jak Tolkien? Tak mówią studenci w USA

Ostatnia aktualizacja: 16.12.2016 15:00
- Podczas wykładów w Stanach zaproponowałem moim studentom lekturę "Ogniem i mieczem". Spodziewałem się porównań tej powieści do westernów - opowiadał w Dwójce dr Jan Rybicki, przekładoznawca z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Historia Śródziemia opowiedziana na nowo

Ostatnia aktualizacja: 20.03.2018 13:56
J. R. R. Tolkien wraca na ekrany. Tym razem nie kinowe, a telewizyjne i naszych komputerów, ponieważ wielkimi krokami zbliża się serialowa ekranizacja "Władcy Pierścieni".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Nie tylko Tolkien. Słownik miejsc wyobrażonych

Ostatnia aktualizacja: 25.11.2019 09:33
- Odkryłem w tej książce na przykład Richarda Adamsa i jego powieść "Shardik": wizję krainy, w której panuje kult niedźwiedzia, a poza tym właściwie wszyscy są zwyczajnymi ludźmi – opowiadał Jan Gondowicz o "Słowniku miejsc wyobrażonych" Alberta Manguela i Gianniego Guadalupiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Literatura fantasy. Atrakcyjne stwarzanie światów

Ostatnia aktualizacja: 08.02.2020 18:20
- Ten aspekt światotwórczy, że możemy wyobrazić sobie świat na zupełnie innych zasadach, jest atrakcyjny literacko niezależnie od czasów - mówiła w Dwójkowej dyskusji o fenomenie fantasy dr Anita Całek.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Nie żyje Ian Holm, odtwórca roli Bilbo Bagginsa

Ostatnia aktualizacja: 19.06.2020 18:20
Brytyjski aktor Ian Holm, najbardziej znany z ról w trylogii "Władca Pierścieni" i w filmie "Obcy", zmarł w wieku 88 lat. O śmierci aktora poinformował jego agent.
rozwiń zwiń