"Zwiastowanie" na 90-lecie NOSPR. Joanna Wnuk-Nazarowa o jubileuszu orkiestry

- Zanim zostałam dyrektorem NOSPR, przez sześć lat kierowałam Filharmonią Krakowską. Miałam już pewne sukcesy i doświadczenia zawodowe. Nie przyszło mi do głowy, żeby zakładać, że teraz wszystko trzeba zmieniać. Z pełną pokorą uczyłam się, na czym polega orkiestra radiowa i jakie są jej walory - opowiadała w Dwójce Joanna Wnuk-Nazarowa. Artystka, która w latach 2000-2018 kierowała katowickimi symfonikami, na 90-lecie orkiestry skomponowała utwór "Zwiastowanie", przygotowany jako muzyczne uświetnienie jubileuszu.

mmm

Foto: PAP/Radek Pietruszka

Posłuchaj rozmowy w audycji "Filharmonia Dwójki" >>>

Z Narodową Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia Joannę Wnuk-Nazarową łączy niemal pół wieku wspomnień. W jubileuszowym sezonie 90-lecia orkiestry kompozytorka i była dyrektor naczelna oraz programowa NOSPR przypominała swoje pierwsze spotkanie z zespołem, którego słuchała jeszcze jako studentka, gdy działał pod nazwą Wielka Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia i Telewizji.

- Całą paczką studencką jeździliśmy do dawnej siedziby orkiestry przy ulicy Plebiscytowej. To była niewielka sala, chyba na trzysta, może czterysta miejsc, niezbyt dobrze przystosowana akustycznie do wykonywania muzyki. Właśnie tam po raz pierwszy zobaczyłam Krzysztofa Pendereckiego dyrygującego nie własnym utworem, lecz "Ognistym ptakiem" Strawińskiego. Pamiętam, jak orkiestra bardzo starała się mu pomóc, licząc metra i dyskretnie go wspierając. Muzycy znali go już przecież jako wybitnego kompozytora. Można powiedzieć, że właśnie tam zaczęła się jego kariera dyrygencka, która później rozwinęła się imponująco - wspominała kompozytorka w rozmowie z Michałem Dębskim.

Sala, która zmieniła brzmienie orkiestry

Joanna Wnuk-Nazarowa została dyrektorką NOSPR w roku 2000 i kierowała nim nieprzerwanie przez 18 lat – aż do roku 2018. To za jej kadencji powstała nowa siedziba orkiestry w katowickiej Strefie Kultury, otwarta w 2014 roku i dziś uznawana za jedną z najlepszych sal koncertowych w Europie.

- To jest cudowna sala, zaprojektował ją wspaniały akustyk Yasuhisu Toyota i firma Nagata Acoustics. Toyota już przeszedł na emeryturę i wiem, że w planowanej budowie nowej Filharmonii Krakowskiej jest zatrudniona ta sama firma, ale już z następcą Yasuhisu Toyoty - mówiła Joanna Wnuk-Nazarowa.

NOSPR u progu zmian

Joanna Wnuk-Nazarowa, obejmując stanowisko dyrektorki NOSPR w 2000 roku, zastała zespół o już ugruntowanej pozycji artystycznej, choć – jak podkreślała – nie zawsze znajdującej odzwierciedlenie w formalnym statusie i finansowaniu instytucji. Jak mówiła, orkiestra była "narodowa" z nazwy, ale nie wiązały się z tym jeszcze odpowiednie umocowania w Ministerstwie Kultury ani adekwatne środki. Jednocześnie cieszyła się znakomitą renomą – uważana była w Polsce i za granicą za jedną z czołowych orkiestr symfonicznych, obok Filharmonii Narodowej i Sinfonii Varsovii.

- NOSPR był oddziałem Polskiego Radia. Tytuł "narodowa" dodano tylko dlatego, że nie było jak sensownie przetłumaczyć tego radzieckiego określenia "wielka orkiestra"” – jak w przypadku "Bolszoj Orkiestra" w Związku Radzieckim. Taki zwrot nie funkcjonuje w językach zachodnich. Mówienie po angielsku "great orchestra" brzmiałoby wręcz zabawnie – bo skąd właściwie wiadomo, że "great"? "Big orchestra" mogłoby się kojarzyć co najwyżej z big bandem, a nie z orkiestrą symfoniczną. Nie było więc sposobu, żeby to przełożyć w sposób sensowny. Wtedy zaproponowano, by używać określenia "narodowa" - wspominała kompozytorka.

Początki dyrekcji Joanny Wnuk-Nazarowej w NOSPR

Wcale nie zakładano, że to właśnie była minister kultury obejmie funkcję dyrektora NOSPR – jak podkreśliła Joanna Wnuk-Nazarowa, wygrała konkurs, a decyzja była efektem pracy komisji radiowej. Sama uważała to za ważne i satysfakcjonujące doświadczenie, zwłaszcza że udało jej się przekonać komisję konkursową do swojej wizji. Jak wspominała, przez pierwsze trzy lata przede wszystkim uczyła się orkiestry i jej specyfiki, stopniowo poznając zespół i jego potrzeby. 

- Byłam wcześniej sześć lat dyrektorem Filharmonii Krakowskiej, którą odbudowałam po pożarze, miałam jakieś sukcesy i doświadczenia w swoim życiu. I do głowy mi nie przyszło, żeby powiedzieć, że ja tutaj jestem mądra, a jeszcze byłam ministrem kultury, to teraz tutaj wszystko zmieniamy. Z pełną pokorą się uczyłam, na czym polega orkiestra radiowa, jakie są jej walory, jakie są trudności itd. Po trzech latach zaczęłam własne projekty - podkreśliła.

Czytaj też:

• Długa i kręta droga do powstania siedziby NOSPR w Katowicach. Jakie problemy trzeba było pokonać?
• Joanna Wnuk-Nazarowa: w planach mam utwory na wielkie składy

"Zwiastowanie" - kompozycja na 90-lecie NOSPR

W rozmowie Joanna Wnuk-Nazarowa opowiadała również o "Zwiastowaniu" – kompozycji zamówionej specjalnie z okazji jubileuszu katowickiej orkiestry. Utwór powstał do słów Rainera Marii Rilkego, a jego podstawą jest wiersz "Verkündigung". Jest to muzyczna opowieść o monologu archanioła Gabriela, który po długiej wędrówce zwraca się do Maryi i oznajmia jej, że zostanie Matką Boga. - "Zwiastowanie" podrzucił mi Antoni Libera, żebym sobie przeczytała, bo to piękny wiersz. Namówiłam go, żeby spróbował zrobić przekład. Ale Valer Sabadus śpiewa po niemiecku - podkreśliła kompozytorka.

W utworze, zgodnie z jego założeniami, zestawione są dwa światy. Skromna izdebka Maryi symbolizuje prostotę i tradycję, podczas gdy szeroki, "kosmiczny" wymiar reprezentuje cały aparat NOSPR – wielka orkiestra z harfami, rozbudowaną perkusją, dzwonami, tamburynem, licznymi smyczkami, czterema waltorniami, flecistami i pikolo. To właśnie ten ogromny zespół ma oddać ów "lot przez kosmos", który był jednym z założeń jubileuszowego zamówienia.

- W pierwszej części pojawiają się muzycy, w drugiej natomiast wkracza już – niepostrzeżenie – Archanioł Gabriel. Od tego momentu cały zespół, także ten historyczny – ta {och!} Orkiestra, która wcześniej gra cicho – staje się najważniejszy i towarzyszy Gabrielowi. Gabriel w pewnym sensie pochyla się nad tą izdebką Maryi – Maryi nie ma, ale ta przestrzeń jest obecna jako punkt odniesienia całej narracji - mówiła Joanna Wnuk-Nazarowa.

***

Przygotował: Michał Dębski

Gość: Joanna Wnuk-Nazarowa (kompozytorka, dyrygentka)

Data emisji: 11.06.2026

Godzina emisji: 20.00

Materiał wyemitowano w audycji "Filharmonia Dwójki".

am