Historia

Kornel Makuszyński tworzył świat, w którym chciało się mieszkać

Ostatnia aktualizacja: 08.01.2024 10:50
– Makuszyński bywał ciekawym autorem jako wróż. Przewidywał rozmaite rzeczy, na przykład rozwój telefonii komórkowej – mówił Jan Gondowicz w Polskim Radiu. 8 stycznia mija 140. rocznica urodzin Kornela Makuszyńskiego.
Kornel Makuszyński przez całe życie powracał do Zakopanego. W 1944 roku zamieszkał tam na stałe
Kornel Makuszyński przez całe życie powracał do Zakopanego. W 1944 roku zamieszkał tam na stałeFoto: Polona/domena publiczna

telewizory 663.jpgTelewizja – polski wynalazek z dziewiętnastego wieku

"Telefon wygnał na bruk panny pracowite. Jutro telefon bez drutu zgruchoce automat telefoniczny, a potem Lucyfer wymyśli taką maszynę, którą będziemy nosili w kieszonce kamizelki. Kupiec z Gęsiej naciśnie ją, a kupiec z ulicy Piotrkowskiej w Łodzi odpowie: No co jest?"

Tak w jednym z felietonów z 1936 roku Kornel Makuszyński żegnał się z odchodzącym do lamusa fachem pracownicy łącznicy telefonicznej, a zarazem trafnie przewidywał rozwój technologicznych wypadków.


Posłuchaj
41:06 Twarzą w twarz 15 czerwiec 2017 23_09_47.mp3 Mariusz Urbanek: Makuszyńskiego zamilczano na śmierć (PR, 15.06.2017)

 

Rzeczy wesołe

Jeden z najpopularniejszych polskich pisarzy dwudziestolecia międzywojennego przyszedł na świat 8 stycznia 1884 roku w Stryju. Był piewcą Zakopanego, zagorzałym kibicem i sympatykiem sekcji narciarskiej "Wisły", wytrawnym brydżystą i niezrównanym stylistą. Zadebiutował w 1908 roku i przez następne 40 lat wydał kilkadziesiąt książek, głównie powieści, lecz w jego dorobku znajdziemy także m.in. wiersze, opowiadania i felietony. A to nie wszystko.

Wbrew powierzchownemu sądowi Kornel Makuszyński był autorem nie tylko "Awantury o Basię", "Przygód Koziołka Matołka" i "Szatana z siódmej klasy". Jego humoreski z tomu "Rzeczy wesołe" do dziś wywołują uśmiech poprzez ironiczne potraktowanie w wielu opowiadaniach postępowania jego bohaterów. Nie dziwi zatem fakt, że aktorzy jeszcze w latach 70. chętnie interpretowali te miniaturki przed mikrofonem - i Kazimierz Rudzki w "Kwadransie dla poważnych" i Irena Kwiatkowska w programach "Dziewiątki".


Posłuchaj
38:23 Dwójka O literaturze nie do końca poważnie 20.07.2013.mp3 Kornel Makuszyński dla dorosłych. Audycja Iwony Malinowskiej. (PR, 20.07.2013)

 

Propaganda dla dzieci?

– Makuszyńskiemu przyszyto łatkę pisarza dla dzieci po to, żeby go pozbawić żądła – zauważył krytyk literacki i edytor Jan Gondowicz.

Gość Iwony Malinowskiej zwrócił uwagę, że publicystyczne zacięcie pisarza da się wypatrzeć choćby w utworach dla najmłodszych. 

– Jakże ta twórczość dla dzieci jest podbudowana ówczesną propagandą. W "Przygodach Koziołka Matołka" na środku pustyni ląduje polski lotnik, ponieważ polskie lotnictwo podbija świat. W powieści "Wielka brama" historia emancypacji młodego chłopaka rozgrywa się na tle budowy portu w Gdyni. Z kolei w powieści "Skrzydlaty chłopiec" pojawia się znowu wątek potęgi polskiego lotnictwa – powiedział.


Posłuchaj
14:36 Dwójka Poranek Dwójki 1.06.2017.mp3 "Pisanie biografii Makuszyńskiego to było wyzwanie". Z Mariuszem Urbankiem rozmawia Paweł Siwek (PR, 1.06.2017)

 

Z taką interpretacją dzieł Makuszyńskiego nie do końca zgodził się prof. Grzegorz Leszczyński, znawca literatury dziecięco-młodzieżowej. – Te obrazy Polski, które Makuszyński buduje, wiążą się nie do końca z propagandą, ale z jego filozofią aprobaty dla życia. Ten świat, w którym żyje młody człowiek, był po prostu światem pięknym. On go tworzył takim, żeby chciało się w nim zamieszkać – tłumaczył.

bch/mc

Czytaj także

Magdalena Samozwaniec - tropicielka nonsensów. Posłuchaj archiwalnych rozmów

Ostatnia aktualizacja: 26.07.2024 05:45
- Gdy ojciec zobaczył, jak nieprawdopodobny sukces osiągnęła moja książka, powiedział do mnie rozkazująco: Pisz! Tego nie trzeba mi było dwa razy powtarzać. Zamiast jeść, jak moje rówieśnice, bawić się i flirtować, ja pisałam. Byle co, byle pisać - mówiła Magdalena Samozwaniec w Polskim Radiu w 1954 roku.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Henryk Sienkiewicz. "My wszyscy z niego"

Ostatnia aktualizacja: 05.05.2022 05:50
5 maja 1846 roku urodził się Henryk Sienkiewicz, noblista, jeden z najpopularniejszych pisarzy przełomu XIX i XX wieku. 
rozwiń zwiń
Czytaj także

Koziołek Matołek i inni jubilaci ze Studia Miniatur

Ostatnia aktualizacja: 01.02.2016 15:00
Studio Miniatur Filmowych w Warszawie skończyło 60 lat. To stamtąd pochodzą "Koziołek Matołek", "Pomysłowy Dobromir", "Proszę Słonia" czy "Mami fatale". - Zagraniczna krytyka pisała o polskiej szkole animacji - mówi reżyser i animator Witold Giersz.
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Pisanie biografii Makuszyńskiego to było wyzwanie"

Ostatnia aktualizacja: 01.06.2017 10:00
- Kornel Makuszyński długo czekał na swoją biografię, bo utrwalił się jako autor książek dla dzieci, a pisarzami dla dzieci nie interesują się krytycy literaccy, więc mało jest o nich tekstów - mówił w Dwójce Mariusz Urbanek, autor książki "Makuszyński. O jednym takim, któremu ukradziono słońce".
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Makuszyńskiego zamilczano na śmierć"

Ostatnia aktualizacja: 16.06.2017 19:31
- To co pisał nie pasowało do założeń nowego ustroju, bo w nim idolem miał być Pawka Morozow – radziecki pionier, który doniósł na ojca, bo uznał go za wroga komunizmu – tłumaczy Mariusz Urbanek, autor biografii Kornela Makuszyńskiego.  
rozwiń zwiń
Czytaj także

„Literatura dziecięca stała się przekleństwem Kornela Makuszyńskiego”

Ostatnia aktualizacja: 16.07.2017 11:00
Był autorem najpoczytniejszych książek dla młodych czytelników, ojcem Koziołka Matołka i twórcą przesympatycznych bohaterek, nieprzewidywalnych i niezależnych młodych kobiet. Literatura dziecięca stała się jednak dla niego przekleństwem. O Kornelu Makuszyńskim mówił w Polskim Radiu 24 Mariusz Urbanek, autor biografii pisarza.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Maria Konopnicka. Jej talentem zachwycał się Sienkiewicz

Ostatnia aktualizacja: 23.05.2024 05:40
Oddana patriotka, aktywnie działała na rzecz polepszenia losu osób biednych i wykluczonych. Twierdziła, że literatura powinna podejmować aktualne problemy. Swoim trybem życia wzbudzała wiele kontrowersji. Dziś mija 182. rocznica urodzin pisarki.
rozwiń zwiń