X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Ossolineum - niezwykłe muzeum sprawy narodowej

Ostatnia aktualizacja: 13.11.2018 08:00
Po utracie niepodległości Polacy zastanawiali się, w jaki sposób zachować swoje dziedzictwo kulturowe. Rozwiązanie tego problemu znalazł Józef Maksymilian Ossoliński.
Audio
  • O historii Ossolineum mówili Dyrektor Zakładu Adolf Juzwenko i kustosz Działu Rękopisów Elżbieta Ostromęcka w audycji Anny Lisieckiej "Pomnik sprawy narodowej". (PR, 13.11.2017)
  • O życiu i zasługach Jerzego Maksymiliana Ossolińskiego mówił prof. Andrzej Notkowski w audycji "Kronika niezwykłych Polaków". (PR, 28.06.2002)
  • O historii instytucji mówił Adolf Juzwenko w audycji Bartosza Panka "Ossolineum. Koło ratunkowe rzucone Polakom" z cyklu "Opowieści po zmroku". (PR, 6.06.2017)
Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu (od ul. Grodzkiej)
Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu (od ul. Grodzkiej)Foto: Wikipedia/ domena publiczna

Już kilka lat po utraceniu przez Polskę niepodległości rozpoczęła się próba ratowania polskiego dziedzictwa materialnego i kulturowego. Takiej próby podjął się m.in. Józef Maksymilian Ossoliński. Szlachcic był absolwentem Kolegium Jezuickiego w Warszawie, uczniem historyków Adama Naruszewicza i Franciszka Bohomolca, współpracownikiem pierwszego czasopisma literackiego w Polsce "Zabawy przyjemne i pożyteczne". Po trzecim zaborze Polski większość jego dóbr położonych w okolicach Mielca pozostała w zaborze austriackim, przez co rozluźniły się jego więzy z Warszawą. Zaangażował się wtedy w życie społeczno-polityczne Galicji.

Kolekcjoner

Sporą część swojego życia spędził w Wiedniu blisko cesarskiego dworu. W swojej wiedeńskiej rezydencji zaczął kolekcjonować książki (około 19 tysięcy tomów), zabytkowe rękopisy, ryciny (około 2 tysięcy), numizmaty, mapy, akwarele, atlasy, a także zbiory geologiczne. Był członkiem wielu zagranicznych towarzystw naukowych i działał na rzecz repolonizacji Uniwersytetu Lwowskiego. Dzięki jego staraniom na tej uczelni powstała katedra polonistyki.

Około 1800 roku zaczął zarysowywać plan utworzenia ze swoich zbiorów fundacji narodowej dla Galicji. W 1817 roku kupił zrujnowane budynki kościoła i dawnego klasztoru karmelitanek bosych we Lwowie, które po remoncie miały pomieścić zbiory. Ostatecznie fundacja została zatwierdzona przez cesarza Franciszka I Habsburga w 1817 roku, którą uznaje się za datę założenia Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

Początki Ossolineum

- Nie wiem, czy w XIX wieku można by znaleźć w polskiej historii bardziej wymowny symbol niż Ossolineum. Zakład powstał nie we własnym państwie, borykał się z ogromnymi problemami. Ossoliński powołując go, wcale nie był tak bardzo bogatym człowiekiem. Na wszystko brakowało mu pieniędzy - mówił Adolf Juzwenko dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich w audycji "Pomnik sprawy narodowej" z 2012 roku.

Ossolińskiemu udało się przekonać księcia Henryka Lubomirskiego z Przeworska do podpisania w 1823 roku umowy, na mocy której książę zdecydował się przekazać fundacji swoją bogatą kolekcję sztuki, w skład której wchodziło wiele obrazów, grafik, rysunków, m.in. autorstwa Dürera, Rembrandta i wielu innych mistrzów europejskich.

- Ossoliński założył Zakład składający się z trzech instytucji. Biblioteka była ucieleśnieniem jego pasji. Zdawał sobie sprawę z tego, że żeby to była instytucja trwała, to trzeba pomyśleć o zapleczu finansowym. Wtedy podpisał porozumienie z księciem Lubomirskim - wyjaśnił Adolf Juzwenko. Jakie jeszcze instytucje stworzył Ossoliński? Posłuchaj w audycji "Pomnik sprawy narodowej".

Pozyskanie Lubomirskiego zapewniło zakładowi trwałość. Lubomirscy wzięli na siebie ciężar utrzymywania materialnego tej instytucji. Dochody z dóbr z ordynacji przeworskiej przekazywane były w ogromnej części na prowadzenie Ossolineum, którego częścią stało się Muzeum Książąt Lubomirskich. Założono także wydawnictwo zajmujące się wydawaniem książek polskich pisarzy.

Prowadzona przez całe życie współpraca Ossolińskiego z uczonymi z różnych zaborów przyczyniała się do podtrzymania we wszystkich zaborach poczucia wspólnoty narodowej i kulturalnej. Ossoliński zmarł 26 marca 1817 roku. Pogrzeb stał się wielką manifestacją uznania dla jego zasług.

Więcej o życiu Jerzego Maksymiliana Ossolińskiego możesz posłuchać w audycji "Kronika niezwykłych Polaków".

Niesamowite zbiory

- Zakładając Ossolineum, Ossoliński dokonał najlepszego możliwego dla siebie wyboru. Był człowiekiem wykształconym i głębokim patriotą. Stworzył instytucję, która przerosła jego wyobrażenia i która nie miała konkurencji. Dzięki temu i poparciu galicyjskich elit, udało jej się przetrwać zabory – mówił Adolf Juzwenko w audycji "Ossolineum. Koło ratunkowe rzucone Polakom" z 2017 roku.

W XIX wieku dzięki hojności licznych darczyńców, Ossolineum wzbogaciło się o cenne zbiory. Zakład stał się jedną z instytucji, której celem było pokazanie tego, że Polska istniała i jej dziedzictwo kulturalne nie jest skazane na zapomnienie. To właśnie nakładem Ossolineum ukazały się tak cenne wydawnictwa jak "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego" i piętnastotomowy "Słownik Starożytności Słowiańskich".

XIX wiek to rozkwit polskiej literatury. W tym czasie Dział Rękopisów Ossolineum zyskał dzięki darczyńcom m.in. dzieła Aleksandra Fredry, Marii Konopnickiej, Ignacego Krasickiego, Adama Mickiewicza, Cypriana Kamila Norwida, Władysława Reymonta, Henryka SienkiewiczaJuliusza Słowackiego i Stefana Żeromskiego. To właśnie tam trafił manuskrypt "Pana Tadeusza".

-  Mówi się, że Ossolineum to "dom" Słowackiego. Wszystkie zachowane rękopisy jego dzieł zostały zachowane przez matkę poety i przekazane do zakładu we Lwowie. Obecnie wszystkie są zakonserwowane we Wrocławiu. To niezwykły skarb – mówiła kustosz Elżbieta Ostromęcka w audycji "Pomnik sprawy narodowej". – Kiedy przegląda się te rękopisy, czuje się satysfakcję. Można też spojrzeć na te dzieła inaczej. Można odbrązowić naszych narodowych twórców, bo widać np., że Fredro bazgrolił, a Sienkiewicz swoje powieści pisał w zwykłych zeszytach w linie, które można było kupić w każdym sklepie.

Zakład gromadził także średniowieczne archiwalia oraz obrazy i numizmaty z różnych epok. W 1921 roku Pawlikowscy z Medyki przekazali swoje zbiory, które zawierały najbogatszą kolekcję rysunku i grafiki. W okresie międzywojennym Ossolineum miało bardzo wielu darczyńców, m.in. spadkobiercy Sienkiewicza obdarowali instytucję prawem autorskim, dzięki czemu była jedynym wydawcą jego dzieł w okresie międzywojennym. Pieniądze ze sprzedaży książek finansowały rozwój Zakładu. Po II wojnie światowej jednymi z największymi darczyńców byli Jan Nowak Jeziorański i Władysław Bartoszewski.

Więcej o bogatych zbiorach Ossolineum posłuchasz w audycji "Pomnik sprawy narodowej".

Sprawni dyrektorzy

Z Ossolineum były związane wielkie nazwiska. Wśród dyrektorów można znaleźć m.in. Augusta Bielowskiego, inicjatora powstałej pod zaborami "Monumenta Poloniae Historica", Samuela Bogumiła Lindego, twórcy "Słownika języka polskiego", czy wybitnego historyka Ludwika Kubalę, który zainspirował Sienkiewicza do napisania "Trylogii".

Jednym z dyrektorów był także Władysław Bełza, poeta, twórca "Katechizmu polskiego dziecka". W Ossolineum pracował przez 30 lat. Najpierw pełnił funkcję tzw. skryptora biblioteki, nadzorując czytelnię. Później został sekretarzem administracyjnym Zakładu i kierownikiem czytelni dla młodzieży, a wreszcie kierownikiem wydawnictwa. Oprócz opracowania zbiorów, doprowadził do ożywienia działalności wydawniczej i czytelnictwa wśród lwowian.

- W czasie II wojny światowej, kiedy Lwów został zajęty najpierw przez Sowietów, a potem Niemców, pojawiło się poważne zagrożenie dla zbiorów. Zdołano je ocalić dzięki sprytnym zabiegom dyrektora Mieczysława Gębarowicza – dodał Adolf Juzwenko w audycji "Ossolineum. Koło ratunkowe rzucone Polakom". W jaki sposób? Posłuchaj audycji.

Dzieje powojenne

Po II wojnie światowej, Ukraińcy we Lwowie, który znalazł się w granicach ZSRR, przystąpili do dzielenia zbiorów. Kryterium ich zatrzymania w ZSRR stanowiła chociażby wzmianka w książce na temat Ukrainy, Wołynia, Podola i Rosji.

W 1946 roku do zniszczonego Wrocławia przybył pociągiem pierwszy transport zbiorów z lwowskiego Ossolineum opatrzony jako "dar narodu radzieckiego dla narodu polskiego". Początkowo Zakład mieścił się w budynku poklasztornym Zakonu Szpitalnego Kawalerów Krzyżowych. W 1953 roku Ossolineum zostało włączone w struktury Polskiej Akademii Nauk i podzielone na dwie odrębne placówki: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Biblioteka PAN oraz Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN. Fundację Zakład Narodowy im. Ossolińskich restytuowano w 1995 roku.

- Ossolineum dla Wrocławia ma szczególne znaczenie. Po II wojnie światowej do Wrocławia napłynęło wiele osób z różnych stron Polski, w znacznej części ze Lwowa i z Kresów. Do Wrocławia, wraz z całą tradycją lwowską, zostało przeniesione całe Ossolineum, które jest niezwykłym pomnikiem polskiej pamięci i kultury – powiedział Adolf Juzwenko w audycji "Ossolineum. Koło ratunkowe rzucone Polakom".

Sandra Błażejewska

 

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Wrocławianie ze Lwowem w sercu

Ostatnia aktualizacja: 12.10.2017 14:26
W audycji "Polaków portret własny" będziemy mówili o tramwajarzach i profesorach, którzy w powojennym Wrocławiu najbardziej kojarzyli się ze Lwowem.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Początek historii ruchu strzeleckiego

Ostatnia aktualizacja: 16.06.2018 14:10
Jest rok 1908. W autonomicznej Galicji powstają dwie tajne organizacje: jedna za sprawą działaczy Organizacji Bojowej PPS - to  Związek Walki Czynnej, a druga to Polski Związek Wojskowy środowisk endeckich. Mają podobny cel: przygotować walkę zbrojną o wyzwolenie Polski.
rozwiń zwiń