Historia

Kim byli Scytowie? Próbki DNA zdradzają tajemnicę ich pochodzenia

Ostatnia aktualizacja: 29.03.2021 05:55
Nieposkromieni koczownicy z bezkresnych stepów Eurazji rozbudzali wyobraźnię antycznych historyków. Najnowsze badania rzucają nowe światło na dzieje tego tajemniczego ludu. 
Scytyjski wojownik. Ilustracja współczesna
Scytyjski wojownik. Ilustracja współczesna Foto: Shutterstock/Sammy33

Scytowie zamieszkiwali olbrzymie stepy ciągnące się od Dunaju na zachodzie, po góry Ałtaj na wschodzie i Kaukaz na południu. Jak wynika z badań archeologicznych, Scytowie zamieszkiwali również tereny dzisiejszej Polski.  

Pierwsze wzmianki na ich temat sięgają VII w. p.n.e. i mówią o  walkach Scytów z Asyryjczykami. Koczowniczy lud słynął z waleczności (stąd u Greków przeświadczenie, że wywodzą się oni od Heraklesa) i niezwykłych umiejętności jeździeckich. Najbardziej rozwinięte organizmy państwowe stworzyli w pierwszym wieku naszej ery na obszarze Krymu. Schyłek kultury scytyjskiej datowany jest na początkowe wieki naszej ery. 

Scytowie nie byli tylko półdzikimi nomadami. Wywarli duży wpływ na kultury swoich potężnych sąsiadów, rozpowszechniając nowe technologie, takie jak siodła i inne usprawnienia do jazdy konnej. Byli też pierwszymi znanymi użytkownikami i wytwórcami łuków kompozytowych. Pozostawili po sobie kunsztownie zdobione dzieła sztuki użytkowej: uprzęże, klamry, naczynia.  Starożytne imperia greckie, rzymskie, perskie i chińskie pozostawiły po sobie wiele źródeł opisujących zwyczaje i praktyki budzących postrach konnych wojowników, którzy przybyli z głębi Eurazji.

Mimo dowodów pochodzących ze źródeł pisanych i archeologicznych, niewiele wiadomo o historii Scytów. Nie pozostawili po sobie pisma, a źródła milczą o tym, jakim językiem lub językami mówili, skąd pochodzili i w jakim stopniu różne kultury rozsiane na tak ogromnym obszarze były ze sobą spokrewnione.

Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie "Science Advances" przez międzynarodowy zespół genetyków, antropologów i archeologów pod kierownictwem naukowców z Departamentu Archeogenetyki Instytutu Maxa Plancka dla Nauki o Historii Człowieka w Jenie (Niemcy) rzuca nowe światło na historię Scytów, a to dzięki 111 starożytnym próbkom genomów pochodzących z kluczowych scytyjskich i niescytyjskich kultur archeologicznych stepu Azji Środkowej.

Przybyli z dalekiej Syberii

Wyniki badania ujawniają, że znaczne zmiany genetyczne były związane z upadkiem długotrwałych grup osiadłych z epoki brązu i powstaniem scytyjskich kultur koczowniczych w epoce żelaza. W późnej epoce brązu na wielkim stepie dominowały względnie jednorodne pod względem genetycznym grupy pasterskie, ale na przełomie pierwszego tysiąclecia p.n.e., napływ ludności ze wschodu, zachodu i południa na step utworzył nowe, wymieszane pule genów.


shutterstock_1409363699.jpg
Niezwykłe odkrycie Polaków w syberyjskiej "Dolinie Królów"

Badanie idzie jeszcze dalej, identyfikując co najmniej dwa główne źródła pochodzenia koczowniczych grup z epoki żelaza. Wschodnie źródło prawdopodobnie pochodzi z populacji w górach Ałtaj, które w trakcie epoki żelaza rozprzestrzeniały się na zachód i południe, mieszając się w miarę przemieszczania. Wyniki genetyczne pokrywają się z lokalizacją i czasami pochodzenia znalezisk archeologicznych. Dowody sugerują ekspansję populacji z obszaru Ałtaju, gdzie znaleziono najwcześniejsze pochówki scytyjskie, na teren dzisiejszego południowego, środkowego i wschodniego Kazachstanu. To łączy populację migrującą z obszaru Ałtaju z takimi kulturami scytyjskimi jak Saka, Tasmola i Pazyryk.

Co zaskakujące, z zachodniego Uralu pochodzi odrębna, ale równocześnie istniejąca grupa społeczności. W przeciwieństwie do wschodniej, ta zachodnia, sauromacko-sarmacka pula genowa, pozostała w dużej mierze spójna podczas rozprzestrzeniania się kultur sarmackich z Uralu na stepy pontyjsko-kaspijskie.

Wyniki badań potwierdzają m.in. przekaz Herodota, który utrzymywał, że Scytowie przybyli na europejsko-azjatyckie pogranicze z Dalekiego Wschodu (który u Herodota miał być złotodajną krainą zamieszkaną przez gryfy).  


Kurhan scytyjski w Eleke Sazy we wschodnim Kazachstanie. Kurhan scytyjski w Eleke Sazy we wschodnim Kazachstanie.

Upadek związany z migracjami?

Badania obejmują również okres przejściowy po epoce żelaza, ujawniając nowe zmiany genetyczne i domieszki. Wydarzenia te nasiliły się na początku pierwszego tysiąclecia naszej ery, co zbiegło się z upadkiem, a następnie zanikiem kultur scytyjskich na stepie centralnym. W tym przypadku nowy, dalekowschodni napływ ludności euroazjatyckiej jest prawdopodobnie związany z rozprzestrzenianiem się imperiów koczowniczych, takich jak konfederacje Xiongnu i Xianbei, na wschodnim stepie w pierwszych wiekach naszej ery, a także z niewielkim napływem ludności ze źródeł irańskich, prawdopodobnie związanym z ekspansją cywilizacji perskiej z południa.

"Chociaż wiele otwartych pytań dotyczących historii Scytów nie może być rozwiązanych wyłącznie na podstawie starożytnego DNA, badanie to pokazuje, jak bardzo populacje Eurazji zmieniały się i mieszały na przestrzeni czasu" podkreślają autorzy badania. "Przyszłe badania powinny nadal badać dynamikę tych transeurazjatyckich powiązań, obejmując różne okresy i regiony geograficzne, ujawniając historię powiązań między zachodnią, środkową i wschodnią Eurazją w odległej przeszłości i ich genetyczne dziedzictwo w dzisiejszych populacjach Eurazji" dodają.

EurekaAlert!/bm

Czytaj także

Oman. Grobowce sprzed 5 tys. lat

Ostatnia aktualizacja: 07.06.2016 13:00
Polacy będą prowadzić badania archeologiczne w arabskim Omanie. - Do tej pory archeolodzy badali przede wszystkim wybrzeża i szlaki żeglugowe do Indii. My będziemy wewnątrz kraju - mówi prof. Piotr Bieliński.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Archeolodzy twierdzą, że odnaleźli miejsce, w którym Salome poprosiła o głowę Jana Chrzciciela

Ostatnia aktualizacja: 08.01.2021 05:40
Zdaniem węgierskiego uczonego dr Gyozo Vörösa, nisza tronowa w ruinach siedziby Heroda Antypasa jest miejscem słynnego tańca pasierbicy władcy. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Browar sprzed 5000 lat odkryty w Egipcie. Mógł wytwarzać tysiące litrów piwa

Ostatnia aktualizacja: 16.02.2021 05:45
Egipskie ministerstwo do spraw starożytności poinformowało, że może to być najstarszy na świecie browar o dużej produkcji. Jego pozostałości zostały odkryte przez egipskich i amerykańskich archeologów w Abydos, ponad 450 kilometrów na południe od Kairu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Brutalna śmierć faraona. Zagadka rozwiązana po 3500 latach

Ostatnia aktualizacja: 22.02.2021 05:55
Przyczyną zgonu Sekenenre Tao, starożytnego władcy Egiptu, nie były, jak dotąd sądzono, rany zadane w bitwie, ale egzekucja. Do takich wniosków prowadzą wyniki skanów tomograficznych wykonanych przez egipskich archeologów.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Brytyjscy archeolodzy: Stonehenge zostało przeniesione do Anglii z Walii

Ostatnia aktualizacja: 23.02.2021 05:39
Badacze są zdania, że starożytny kamienny krąg pierwotnie znajdował się w Waun Mawn na zachodnim wybrzeżu Walii, ponad 250 kilometrów na zachód od Równiny Salisbury. Pozostałości walijskiego kręgu mają dokładnie te same wymiary co Stonehenge.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tajemnica mechanizmu z Antykithiry bliżej rozwiązania. Naukowcy stworzyli model "starożytnego komputera"

Ostatnia aktualizacja: 15.03.2021 05:40
Brytyjscy badacze opracowali symulację 3D urządzenia sprzed 2000 lat. Tajemnicza maszyna służyła do przewidywania ruchów ciał niebieskich. Nowa rekonstrukcja odsłania poziom zaawansowania urządzenia. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Niezwykłe odkrycie w Małopolsce. Odnaleziono największe w Polsce centrum produkcji garncarskiej sprzed ponad 1,5 tys. lat

Ostatnia aktualizacja: 27.03.2021 05:40
Olbrzymie centrum produkcji garncarskiej z okresu wpływów rzymskich odkryli archeolodzy we Wrzępi (woj. małopolskie). Zdaniem odkrywców jest to największe w Polsce i jedno z największych w Europie stanowisk archeologicznych tego typu. Składa się na nie ok. 130 pieców.
rozwiń zwiń