Historia

"Duma i uprzedzenie" Jane Austen. Arcydzieło pisarki, którą porównywano do Szekspira

Ostatnia aktualizacja: 28.01.2022 05:40
28 stycznia 1813 roku ukazała się drukiem "Duma i uprzedzenie" autorstwa Jane Austen. Jest to najpopularniejsza powieść angielskiej pisarki, po którą chętnie sięgają również współcześni czytelnicy. Historia panien Bennet ich pierwszych zauroczeń i miłosnych zawodów doczekała się wielu tłumaczeń i dwóch filmowych adaptacji. 
Elżbieta Bennet i Fitzwiliam Darcy. Ilustracja autorstwa Charlesa Edmunda Brocka, która ozdobiła wydanie Dumy i uprzedzenia Jane Austen z 1895 roku.
Elżbieta Bennet i Fitzwiliam Darcy. Ilustracja autorstwa Charlesa Edmunda Brocka, która ozdobiła wydanie "Dumy i uprzedzenia" Jane Austen z 1895 roku. Foto: Wikimedia Commons/DP

Na publikację czekała kilkanaście lat

"Duma i uprzedzenie" jest drugą powieścią wydaną jeszcze za życia autorki - pierwszą była "Rozważna i romantyczna", która ukazała się w 1811 roku. Austen pracowała nad dziełem przez niespełna rok - od jesieni 1796 roku do lata roku kolejnego. Początkowo utwór miał nosić tytuł "Pierwsze wrażenia", co było odwołaniem do skomplikowanej relacji Elżbiety i pana Darcy'ego. Pisarka zdecydowała się go zmienić, gdy na rynku wydawniczym ukazała się powieść Margaret Holford "Pierwsze wrażenia". 

Jane Austen wiki 663.jpg
Jane Austen – rozwaga przed romantycznością

Kilka miesięcy po powstaniu "Dumy i uprzedzenia" ojciec autorki - pastor George Austen - wysłał pracę do wydawcy z informacją, że chętnie sfinansuje jej publikację. Wydawca jednak nie przyjął oferty i odesłał rękopis. Powieść - w formie trzech tomów - ukazała się więc dopiero pod koniec stycznia 1813 roku nakładem londyńskiego wydawnictwa Thomasa Egertona.

Jane Austen nie zdecydowała się podpisać utworu własnym nazwiskiem - na stronie tytułowej widniała jedynie adnotacja, że jest to dzieło twórczyni "Rozważnej i romantycznej" (która zresztą również została wydana anonimowo). W dziewiętnastowiecznej Anglii bowiem publikowanie powieści przez kobiety było uważane za niewłaściwe, a autorki skreślały w ten sposób swoje szanse na ewentualne zamążpójście. 


Strona tytułowa pierwszego wydania powieści "Duma i uprzedzenie" Jane Austen (1813). Źródło: Wikimedia commons/Domena publiczna Strona tytułowa pierwszego wydania powieści "Duma i uprzedzenie" Jane Austen (1813). Źródło: Wikimedia commons/Domena publiczna

Niezwykła popularność

Powieść była reklamowana na łamach londyńskiej gazety "Morning Chronicle" - jej cena wynosiła osiemnaście szylingów. "Duma i uprzedzenie" od razu wzbudziła wielkie zainteresowanie czytelników i spotkała się z pochlebnymi recenzjami krytyków – pierwsza edycja bardzo szybko się wyprzedała, a kolejna ukazała się już jesienią tego samego roku. Wkrótce potem dzieło doczekało się również pierwszych tłumaczeń – w 1813 utwór został wydany w języku francuskim, a w kolejnych latach m.in. w języku niemieckim, duńskim i szwedzkim. Na język polski praca Jane Austen została przełożona dopiero w latach 50. XX wieku przez wybitną tłumaczkę Annę Przedpełską-Trzeciakowską.

"Duma i uprzedzenie" cieszy się popularnością również współcześnie - w 2003 w plebiscycie BBC na ulubioną książkę brytyjskiego czytelnika powieść zajęła drugie miejsce, zaraz po "Władcy pierścieni" J. R. R. Tolkiena. Dzieło doczekało się także dwóch ekranizacji kinowych. Pierwsza została nakręcona w 1940 roku przez Roberta Z. Leonarda i znana jest również pod alternatywnym tytułem "W pogoni za mężem". W rolę pana Darcy'ego wcielił się Laurence Olivier, a Elżbiety Bennet - Greer Garson. Druga - w reżyserii Joego Wrighta - powstała w 2005 roku. Głównych bohaterów zagrali w niej Keira Knightley i Matthew MacFadyen. 

Posłuchaj
44:26 Dwójka Strefa literatury 23.07.2017.mp3 Tłumaczka prozy Jane Austen Anna Przedpełska-Trzeciakowska, anglistki Agnieszka Łowczanin i Agnieszka Pokojska oraz literaturoznawczyni Eliza Kącka mówią o twórczości słynnej pisarki, jej cechach charakterystycznych i wpływie na literaturę angielską. Audycja Doroty Gacek "Dwukropek" (PR, 23.07.2017) 

Miłosne perypetie panien Bennet

Akcja powieści rozgrywa się na początku XIX wieku na angielskiej wsi. Państwo Bennet mają pięć córek - Jane, Elżbietę, Mary, Lidię i Kitty. Rodzina mieszka w majątku Longbourn, położonym w hrabstwie Hertfordshire we wschodniej Anglii. Przyszłość panien jest jednak zagrożona, ponieważ majątek jest objęty majoratem - oznacza to, że może go odziedziczyć jedynie mężczyzna. Z tego też powodu pani Bennet postanawia wydać córki za mąż.

Wkrótce nadarza się idealna okazja, aby zawrzeć nowe znajomości. W okolicznym miasteczku odbywa się bal, na który przybywa zamożny kawaler Charles Bingley. Młodzieniec zwraca uwagę na Jane i wkrótce zakochuje się w niej z wzajemnością. Na przyjęciu pojawia się również Fitzwilliam Darcy. Wywiera on złe wrażenie na Elżbiecie, traktuje ją bowiem z wyższością i w nieprzyjemny sposób komentuje jej urodę. 

Z biegiem czasu relacja Darcy'ego i Elżbiety zaczyna się jednak zmieniać - młodzi spędzają ze sobą coraz więcej czasu, a niechęć, którą z początku się darzyli, ostatecznie zmienia się w miłość. Ich uczucie dojrzewa jednak powoli, rozpraszane wieloma przeciwnościami losu i niespodziewanymi wydarzeniami. Ostatecznie wszystko jednak kończy się szczęśliwie, a Elżbieta i pan Darcy zaręczają się. 

Na czym polega geniusz Jane Austen?

Tłumaczka Jane Austen Anna Przedpełska-Trzeciakowska powiedziała na antenie Polskiego Radia, że w czasach wiktoriańskich (okres w dziejach Wielkiej Brytanii, gdy państwo znajdowało się pod panowaniem królowej Wiktorii Hanowerskiej, która sprawowała władzę od 1837 do 1901 roku) Austen była porównywana do Williama Shakespeare'a. 

- Ona wprowadziła angielską powieść w jej fazę nowoczesną, wyśmiewając groteskową powagę powieści gotyckiej. A przy tym powołała do życia bohaterów, którzy okazują się wciąż aktualni. Wystarczy zmienić im kostium - wyjaśniła. 

Anna Przedpełska-Trzeciakowska dodała, że geniusz Jan Austen objawia się również w jej wnikliwym przedstawieniu ówczesnych angielskich wyższych klas społecznych - pisarka pokazała na przykład, jak bardzo pozycja społeczna i materialna kobiet była wówczas zależna od małżeństwa.  

jb 

Czytaj także

Mary Shelley. Ostrzegała przed zabawą w Boga

Ostatnia aktualizacja: 30.08.2022 05:38
- Powieść o Frankensteinie jest swego rodzaju skumulowaniem tradycji gotyckich. To co było dotąd rozrywką u Shelley urosło do faustowskiego motywu zagarniania kompetencji stwórcy - mówił na antenie Polskiego Radia krytyk literacki Marek Wydmuch.
rozwiń zwiń
Czytaj także

A. A. Milne. Z Kubusiem Puchatkiem przez świat

Ostatnia aktualizacja: 18.01.2022 05:40
18 stycznia mija 140. rocznica urodzin brytyjskiego pisarza, który do historii literatury przeszedł jako autor książek dla dzieci "Kubuś Puchatek" i "Chatka Puchatka". Lecz Alan Aleksander Milne to twórca nie tylko dla najmłodszych.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Christopher Robin Milne. Chłopiec, który nie chciał być Krzysiem

Ostatnia aktualizacja: 21.08.2022 05:34
Pokochało go wiele pokoleń dzieci na całym świecie. Dzięki książkom o Kubusiu Puchatku zyskał sławę. Dla kilkulatka była ona jednak zbyt dużym ciężarem. Gdy dorósł, niewiele się zmieniło. Niełatwo być kimś, o kim wszyscy wokół myślą jak o postaci literackiej. Ale Christopher Milne nie był Krzysiem. Przynajmniej nie całkiem.
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Hobbit", czyli początek wielkiej czytelniczej przygody

Ostatnia aktualizacja: 21.09.2022 05:48
85 lat temu w brytyjskich księgarniach ukazało się pierwsze wydanie książki "Hobbit, czyli tam i z powrotem" Johna Ronalda Reuela Tolkiena. Obok trylogii "Władca Pierścieni" tego samego autora to jedna z najsłynniejszych powieści fantasy, dzieło kultowe, które spopularyzowało gatunek i utrwaliło jego czołowe miejsce w kulturze masowej XX i XXI wieku.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Papcio Chmiel. Jak z plamy tuszu zrodziła się legenda

Ostatnia aktualizacja: 31.10.2021 04:00
Henryk Jerzy Chmielewski - jak naprawdę nazywa się Papcio Chmiel - zmarł 22 stycznia 2021 roku w wieku 97 lat. Rysownik, powstaniec warszawski, stworzył niezapomnianą serię komiksów "Tytus, Romek i A'Tomek", która bawi i uczy kolejne pokolenia. Na antenie Polskiego Radia Papcio Chmiel wspominał m.in. moment narodzin swoich legendarnych bohaterów.
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Ulisses". Arcydzieło, którym 100 lat temu James Joyce obraził pół świata

Ostatnia aktualizacja: 02.02.2022 05:51
2 lutego 1922 roku - w dniu 40. urodzin Jamesa Joyce'a - opublikowano w Paryżu jego najsłynniejszą powieść, jedną z najważniejszych książek XX wieku. O "Ulissesie" głośno było od samego początku, do czego z pewnością przyczyniły się procesy o obsceniczność dzieła i zakazy publikacji.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Charlotte Brontë i "Dziwne losy Jane Eyre"

Ostatnia aktualizacja: 31.03.2022 05:40
31 marca 1855 roku w angielskim Haworth zmarła Charlotte Brontë, jedna z trzech utalentowanych literacko sióstr. Jej najbardziej znaną powieścią jest książka "Dziwne losy Jane Eyre", przedstawiająca zawiłe i często dramatyczne koleje losu tytułowej bohaterki. 
rozwiń zwiń